Ярилцлагууд

 ÓÄÝÒ-ûí çàõèðàë Ä.Öýðýíñàìáóó:  Áè ººðèé㺺 òåàòðûí “çàðö” ãýæ õýëýõ äóðòàé

Óëñûí äðàìûí ýðäìèéí òåàòðûíõàí 80 æèëèéí îéãîî òýìäýãëýæ áàéíà. Òóñ òåàòðûí çàõèðàë Ìîíãîë Óëñûí óðëàãèéí ãàâüÿàò ç¿òãýëòýí Ä.Öýðýíñàìáóóòàé ÿðèëöëàà.

-Òà ìîíãîëûí óðëàãèéí ñàëáàðò òýð äóíäàà ÓÄÝÒ-ò 20 ãàðóé æèë àæèëëàæ áàéãàà õ¿í. Åð íü òà óðëàãòàé õýð îéð ºññºí õ¿í áý?

-Áè óðëàãèéí ãàë òîãîîíä 30 øàõàì æèë àæèëëàæ áàéíà. Óðëàãòàé îéð áàéõ ýõëýë íü ìèíèé ãýðèéí õ¿ì¿¿æèëòýé õîëáîîòîé áàéñàí þì áîëîâ óó. ßàãààä ãýâýë ìàíàé ààâ ýýæ õî¸ð ñàéõàí äóóëäàã, àâüÿàñòàé õ¿ì¿¿ñ áàéëàà. Ýýæ èêýë õºãæ캺 òîãëîîä  ë àõ, ýã÷, ä¿¿ íàð áèä á¿ãä áèé áèåëäýã, áàñ ààâûãàà äóóðèàæ äóóëäàã,  ãýðòýý ë êîíöåðò òîãëî÷èõäîã àéë áàéñàí þì. Ààâ ìààíü èõ ñàéõàí äóóëäàã, íàéðàíä çàëàãäààä ÿâ÷èõäàã õ¿í áàéëàà. “Òàíàé ààâã¿éãýýð íàéð ýõýëäýãã¿é áàéñàí” ãýæ ìàíàé íóòãèéíõàí ÿðüäàã þì. Äóíä ñóðãóóëüä áàéõäàà ÷, Ýðäýíýòèéí ¿éëäâýðò àæèëëàæ áàéõäàà ÷ óðëàã óðàí ñàéõàíä áàéíãà îðîëöäîã  áàéëàà.

-Ýðäýíýò ãýäýã ãàäààä äîòîîä, õîò, õºäºº ãýýä òàë òàëààñ öóãëàñàí çàëóóñûí õîò áàéñàí. Çàëóóñ öóãëàñàí ãàçðûã äóó õóóðã¿éãýýð òºñººëºõ àðãàã¿é áàéõ?

-Òèéì ø¿¿. Ìàíàé ¿éëäâýðò öåõ, òàñãèéí óðëàãèéí ¿çëýãýýñ ýõëýýä ñî¸ë óðëàãèéí àðãà õýìæýý áàéíãà áîëíî. Òýð ¿åä Óóðõàé÷íû ñî¸ëûí îðäíû äýðãýä óëñ òºðèéí äóóíû “Êóìà” ãýæ õàìòëàã øèíýýð áàéãóóëàãäàæ, òýð õàìòëàãò äóóëæ, óëñ òºðèéí äóó äóóëàà÷äûí óðàëäààíä Óëààíáààòàðò èðæ îðîëöäîã ë áàéëàà. Ýíý á¿õýíä îðîëöîæ äóó õóóð, á¿æèã íààäàìòàé îéð ÿâñàí ìààíü êèíî äðàìûí àíãèéí øàëãàëòàä òýíöýõ, óëìààð èõ óðëàãèéí ¿¿äèéã àëõàõàä òóñàëñàí áàéõ.

-Òýð ¿åä òàíûã íàìûí ãèø¿¿í ó÷ðààñ êèíî äðàìûí àíãèä àâàõã¿é ãýñýí ÿðèà õººðºº ãàð÷ áàéñàí ãýë¿¿?

-Òèéì ÿðèà Ýðäýíýòèéí óóðõàé÷íû ñî¸ëûí îðäíû õºãæìèéí áàãø, õºãæìèéí çîõèîë÷ í.Îî¸î, ìàíàé áàãø Ã.Äîðæñàìáóó õî¸ðûí õîîðîíä áîëæ áàéñàí þì áèëýý. Áè õîæèì ë ñîíññîí. 1981 îíä Áàãøèéí äýýä ñóðãóóëèéí êèíî äðàìûí àíãèä ýëñýëò àâàõààð Ã.Äîðæñàìáóó áàãø òýíä î÷èæ àæèëëàñàí þì. Òýð ¿åä êèíî äðàìûí àíãèéí ýëñýëòèéí øàëãàëòàä Ýðäýíýòýýñ 300 ãàðóé õ¿¿õýä, çàëóó÷óóä øàëãóóëñàí. Øàëãàëòàä òýíöñýí ÷èíü íàìàéã Äîðæîî áàãø “Ýíý ÷èíü íàìûí ãèø¿¿í þì áàéíà, àâàõã¿é” ãýõýä Îî¸î ãóàé “×è ìýðãýæëýýðýý ë òýíöýæ áàéíà ãýæ ¿çýæ áàéãàà áîë àâ” ãýæ  õýëæ áàéñàí ãýäýã þì áèëýý. Áàãø ìààíü èíãýæ Ýðäýíýò ¿éëäâýðèéí çàñâàð ìåõàíèêèéí çàâîäûí òîêàðü÷èí çàëóóã èõ óðëàã ðóó õºòºëæ àâ÷èðñàí áóÿíòàé õ¿í.

-Íàìûí ãèø¿¿í áàéñàí ãýõýýð òà çàëóóãààñàà äàðãà õèéñýí áîëîëòîé?

-Áè Ýðäýíýòèéí ¿éëäâýðò ãóðâàí æèë àæèëëàõäàà çàëóó òîêàðü÷äûí àæèë ìýðãýæëèéí óðàëäààíä ãóðâàí óäàà ò¿ð¿¿ëæ, Ýðäýíýò ¿éëäâýðèéí õºäºëìºðèéí àâàðãà áîëæ, çàëóó÷óóäûí ãàâøãàé÷ áðèãàä áàéãóóëàí àæèëëàæ, àëòàí ìåäàëèàð øàãíóóëæ, òýð ¿åäýý òýðã¿¿íèé àæèëòàí ãýãäýí ìàíäàæ ë ÿâæýý. Òýãýýä ë íàìàéã íàìûí ãèø¿¿íýýð ýëñ¿¿ëñýí áàéõ. Êèíî äðàìûí àíãèéí îþóòàí áîëñîí ÷èíü áàãø øóóä ë “Ýíý çàëóó íàìûí ãèø¿¿í þì áàéíà, àíãèéí äàðãà áîëãîíî” ãýñýí íü áàãø ìààíü íàäàä èòãýæ áàéñíû èëðýë áàéõ. ͺ㺺 òàëààð áàãø ìààíü “Áè Öýðýíñàìáóóã æ¿æèã÷íýýð áýëäýæ áàéãàà þì áèø. Ýíý õ¿íèéã áè òåàòðûí äàðãà óäèðäàõ àæèëòíààð áýëäýæ áàéãàà þì” ãýæ áàãø íàð, òåàòðûíõàíä õýëäýã áàéñíûã õîæèì äóóëñàí.

-Öýðýíñàìáóóã õºäººãèéí òåàòðûí äàðãààð õ¿÷ýýð òîìèëæ ÿâóóëñàí ãýæ òýð ¿åèéí Ñî¸ëûí ÿàìíû îðëîã÷ ñàéä áàéñàí Æ.Áààòàðöîãò ãóàé õýëæ áàéñàí?

-Ñóðãóóëèà òºãñòºë Áàÿíõîíãîð àéìãèéí Õºãæèìò äðàìûí òåàòðûí äàðãààð òîìèë÷èõëîî. ¨ñòîé ë ìýë ãàéõàæ, öýë õºõºðíº ãýã÷ áîëñîí. ßâàõã¿é áàéõ ãýæ ¿çñýýí áàñ. Õî¸ð ñàð ãàðóé àðãà ñààì õèéñýí ÷ ä¿ðýì æóðàìä çàõèðàãäàí ÿâàõààñ ººð àðãàã¿é áîëñîí. “Ìàíàé òåàòðûí øèíý äàðãà ãýæ íîãîîí öóâòàé ãîäãîð øàð áàíäè èðñýí áàéíà” ãýæ Áàÿíõîíãîðûí òåàòðûí àõìàä óðàí á¿òýýë÷èä ÿðüæ áàéñàí ãýäýã. Áàÿíõîíãîðûí òåàòð ãýæ 100-ãààä óðàí á¿òýýë÷, àæèë÷èíòàé òîì áàéãóóëëàãà áàéëàà.

Òýð ¿åä àéìãèéí àëáàí áàéãóóëëàãóóäûí äàðãà íàðûí øóóðõàé çºâëºãººí äîëîî õîíîãèéí íýã äýõ ºäºð á¿ð áîëäîã áàéæ. Ìèíèé õóâüä õàìãèéí ýõíèé øóóð­õàéä íü ñóóëàà. Ãýòýë àéìãèéí äàðãà Õ.Äàø÷èéðýâ ãóàé çºâºë㺺íèé òºãñãºëä “Øèíýýð èðñýí òåàòðû í äàðãà áîñ” ãýëýý. Áè ÷ äîòðîî íàìàéã òàíèëöóóëàõ ãýæ áàéãàà þì áîëîâ óó ãýñýí ÷èíü ó÷èðã¿é çàãíàäàã áàéãàà. “Ýíý íºõðèéã õàð. Äýýä ñóðãóóëü îíö òºãññºí ãýæ áàéãàà, òýãòýë çàíãèà ÷ áàéõã¿é” ãýýä ë çàãíàæ ãàðëàà. Òýíä áàéñàí 100 ãàðóé õ¿í á¿ãä íàä ðóó ýðãýæ õàðààä áè è÷ñýí ÷ ãýæ æèãòýéõýí. Òýð õóðëààñ ãàðààä äýëã¿¿ðýýñ çàíãèà õóäàëäàæ àâààä ò¿¿íýýñ õîéø áàðàã ë ºäºð øºíºã¿é ç¿¿ñýí áàéõ.

-Íîãîîí öóâòàé ãîäãîð çàëóóã Áàÿíõîíãîðûí òåàòðûíõàí ÿàæ õ¿ëýýæ àâàâ?

-Áàÿíõîíãîð àéìãèéíõàí ãàäíààñ î÷ñîí ººð íóòãèéí õ¿ì¿¿ñèéã ãàäóóðõäàãã¿é ¸ñòîé ë íºãºº “íóòàã íü õîíãîð, ñýòãýë íü õîíãîð, àäóó íü õîíãîð” ãýäýã ø¿ëýã øèãýý ñàéõàí ñýòãýëòýé àðä ò¿ìýí áàéñàí.

Àæëàà àâààä ñàð ÷ áîëîîã¿é áàéòàë ìèíèé àðààñ òýð ¿åä îäîî ýíý ìîðèí õóóðûí ÷óóëãûí Óðàí ñàéõíû óäèðäàã÷, àðäûí æ¿æèã÷èí Ö.Áàò÷óëóóí íàéç ìààíü õºãæìèéí áàãø, óäèðäàà÷ààð òîìèëîãäîí î÷èæ áàéñàí þì. Áàò÷óëóóí ÓÀÄÁ×-ä óäèðäàà÷ààð àæèëëàæ áàéñàí õàðüöàíãóé àæëûí òóðøëàãàòàé áîëîõîîð ìèíèé õàìãèéí îéðûí çºâëºõ áàéæ èõ òóñ äýì áîëäîã áàéëàà. ̺í íýðò õºãæìèéí çîõèîë÷, òºðèéí ñî¸ðõîëò ×èíçîðèã, òåàòðûí íàéðóóëàã÷ààð Îãîîí, á¿æèã äýãëýý÷, á¿æãèéí áàãø  Äýëýãäîðæ, íàéðàë äóóíû àíãèéí áàãø, õîðìåñòåð Æ.Áàòõ¿ëýã çýðýã õ¿ì¿¿ñòýé õàìò ãóðâàí æèë àæèëëàæ áàéñàí. Áèä ãàð íèéëæ Áàÿíõîíãîð àéìãèéí òåàòðò 3 æèë îëîí ñàéõàí õ¿ì¿¿ñòýé õàìòàð÷ àæèëëàæ èõ ÷ ç¿éëèéã ñóð÷ òåàòðûí õàìò îëíûõîî òàëàðõàë, õàéð õ¿íäýòãýëèéã õ¿ëýýæ, îëîí ñàéõàí óðàí á¿òýýë òóóðâèæ ¿çýã÷ îëíûã áàÿñãàæ áàéëàà. Ýíý á¿õíèéã îäîî ýðãýýä äóðñàõàä èõ ñàéõàí áàéíà. 

-Òàíû ãóðâàí æèëèéí òîìèëîëòûã äóóñãààä òàòñàí óó?

-Àíõ ñî¸ëûí ÿàì íàìàéã 3 æèë ñàéí àæèëëàâàë áóöààæ àâíà ãýñýí áîëçîëòîé ÿâóóëñàí þì. Ãýòýë 3 æèëèéí òîìèëîëò äóóñààä Óëààíáààòàð ðóó øèëæèõ õ¿ñýëòèéã àéìãèéí íàìûí õîðîîíû çàõèðãààíä ãàðãàñàí ÷ õ¿ëýýæ àâäàãã¿é. Õàðèí ýíý ¿åä ìàíàé õàäàì ààâûí øàâü íàìûí òºâ õîðîîíû ¿çýë ñóðòëûí õýëòñèéí ýðõëýã÷ýýð àæèëëàæ áàéñàí ×.Ò¿ìýíäýëãýð ãýäýã òîì äàðãà òóñàëæ áàéæ õîò ðóó èðýõ ýðõòýé áîëñîí.

Óëààíáààòàðò èðýýä 1988 îíû äîëäóãààð ñàðûí 16-íä ÿàìàí äýýðýý î÷èæ ãóðâàí æèëèéí òîìèëîëòîî òàéëàãíàëàà. Íàäààñ ºìíº àéìãààñ ìèíèé øèëæ¿¿ëýã òîäîðõîéëîëò èð÷èõñýí áàéñàí þì áèëýý. Íàìàéã ÿàìíû áîëîâñîí õ¿÷íèé õýëòñèéí äàðãà Áàë÷èíäîðæ ãóàé  “×è ñàéí àæèëëàñàí áàéíà, ÿàì ÷àìàéã ÿâóóëàõäàà õýëñýí ¿ãýý ìàðòààã¿é áàéãàà, ÷àìä áèä àæèë ºãíº” ãýñýí. Òýð ¿åä õ¿¿õýëäýéí òåàòðûí äàðãà, Äðàìûí òåàòðûí îðëîã÷ äàðãà íàð òýòãýâýðòýý ãàð÷ áàéñàí þì áèëýý. ÕÇÒ-ûí äàðãûã ººð÷ëºõ ÿàìíû áîäëîãî áàéñàí þì óó äàà. Ýíý ãóðâàí àæëààñ íýãèéã íü ñîíãî ãýæ íàäàä ñàíàë áîëãîñîí. Áè òåàòðûí îðëîã÷ äàðãààð àæèëëàõààð øèéäñýí. ßàãààä ãýâýë íèéñëýëä óðëàãèéí òîì áàéãóóëëàãà óäèðäàíà ãýõýýñ àéæ áàéñàí õýðýã ë äýý.  Èíãýýä ë íýã òàëààðàà ñîíãîæ, áàñ ÿàìíû òîìèëîëîîð ÓÄÝÒ-ûí îðëîã÷ äàðãààð 1988 îíû äîëäóãààð 18-íä èðæ 2001 îí õ¿ðòýë 13 æèë àæèëëàñàí.

-Îäîî òåàòðûí îðëîã÷ äàðãààð Í.Ñóâä àæèëëàæ óðàí á¿òýýë òàëàà õàðèóöàæ áàéãàà áîë òàíû ¿åä îðëîã÷ äàðãûí àæèë ¿¿ðýã þó áàéâ?

-Ìèíèé õàðèóöäàã àæëûí ÷èãëýë àæ àõóé, ¿çâýð ¿éë÷èëãýýíèé ÷èãëýëèéí àæèë áàéñàí. պ人 òîìèëîîä áàñ òåàòðûí îðëîã÷îîð àæèëëóóëààä áàéñàí íü áîëîâñîí õ¿÷íýý áýëäýýä ë áàéñàí þì áèëýý ë äýý.Òýð ¿åä áîëîâñîí õ¿÷íèé áîäëîãî ãýäýã õ¿í òóñ á¿ð äýýð íàðèéí áàéäàã áàéëàà. Õàðèí 1990 îíîîñ ýõëýýä  ãàíö òåàòð óðëàã áèø óëñ íèéãìýýðýý áóæèãíàæ ýõýëñýí ø¿¿ äýý. Ìîíãîëûí ñî¸ë óðëàãèéí ñàëáàð òýð õ¿íä õýö¿¿ ¿åä òºñººëæ õýëáýë äàëàé ðóó øèäýãäñýí çîìãîë ìýò ë áîëñîí þì ø¿¿ äýý. Ýíý õ¿íä õýö¿¿ ¿å 2000 îí ýõýí  õ¿ðòýë ¿ðãýæèëñýí. Ãýõäýý òýð õ¿íä õýö¿¿ ¿åèéã áèä òåàðòàà õàéðòàé, ñýòãýëòýé õ¿ì¿¿ñèéí áóÿíààð òóóëààä ë ãàðñàí.

-1990-ýýä îíû ýõýýð áàéãóóëëàãà áîëãîí äàðãàà ñîëüæ îãöðóóëæ ººð÷èëñºí áàéõ. Òýð æèøãèéã òåàòð òîéð÷ ãàðààã¿é áàéõ àà?

-Íèéãìèéí òýð äàâàëãàà òåàòðûã òîéð÷ ãàðààã¿é ýý. Íýã ìýäýõýä ë òåàòðûí äàðãûã îãöðóóëæ, øèíý äàðãà ñîíãîõ òóõàé àñóóäàë ÿðèãäààä ýõýëñýí. Îëîí õ¿í ºðñºëäºæ ñ¿¿ë÷èéí øàòàíä Ã.Äîðæñàìáóó áàãø, æ¿æèã÷èí Ã.Ýíõòàéâàí íàð òóíàæ ¿ëäýæ, Äîðæñàìáóó áàãø òåàòðûí äàðãààð ñîíãîãäîæ áàéñàí ò¿¿õòýé. Äîðæñàìáóó áàãøèéí äàðàà 1994 îíä Çîðèã ãóàé òåàòðûí äàðãà áîëñîí. Áè èíãýæ ýíý ãóðâàí äàðãûí îðëîã÷îîð àæèëëàñàí. Ãóðâàí äàðãà ìààíü ººð ººð àðãà áàðèëòàé, òýð á¿õíýýñ íü íàäàä ñóðàõ þì èõ áàéñàí.

-1990 îíä Ìîíãîëûí ñî¸ë óðëàãèéí ñàëáàð äàëàé ðóó øèäýãäñýí çîìãîë øèã áîëñîí ãýëýý.  Åð íü òåàòðûí ¿éë àæèëëàãàà õ¿íäýðñýí øàëòãààí íü þóíä áàéñàí áý?

-Õàìãèéí ãîë íü òýð ¿åä òºðººñ óðàí á¿òýýë õèéõ ñàíæ¿¿æèëòèéã çîãñîîñîí íü òåàòðûí ¿éë àæèëëàãàà õ¿íäðýõ ãîë øàëòãààí áîëñîí þì. Óëñààñ áèäýíä áàéð, öàëèíãèéí çàðäëûã ë ºãººä óðàí á¿òýýë áóþó ¿íäñýí ¿éëäâýðëýëýý ÿâóóëàõ ìºíãºã¿é áîë÷èõîîð ÿàõ áèëýý. Óðàí á¿òýýë õèéõ ìºíãºã¿é áîëæ, ¿íäñýí ¿éëäâýðëýë ÿâàãäàõã¿é áîëîõîîð óðàí á¿òýýë÷èä àæèëã¿é áîëæ, çàðèì íü àæëààñàà ãàð÷ ãàõàé 纺æ ýõýëñýí äýý. Òýð ¿åä æ¿æèã÷èä, óðàí á¿òýýë÷äèéí òýí õàãàñ íü àæëààñàà ãàð÷ áàéñàí. Ýíäýýñ õî¸ð äàõü õ¿íäðýë ýõýëæ áàéãàà þì. Áîëîâñîí õ¿÷èíã¿é áàéæ ¿íäñýí ¿éëäâýðëýë áîëîõ óðàí á¿òýýë õèéõ áîëîìæã¿é áîëíî ø¿¿ äýý. Ãýõäýý áàäàð áàðèõ ¿åäýý áàäàð áàðèàä ÿàæ èéãýýä õààëãàà áàðü÷èõã¿é óðàí á¿òýýë õèéñýýð ë áàéñàí.

Ýíý óëààí áàéøèíä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã ìýðãýæëèéí óðëàãèéí 3 áàéãóóëëàãà áàéäàã. Òýãýýä ÷óóëãà ìàíàéõ õî¸ð íýã òàéçûã õóâààæ àøèãëàäàã. 1960-ààä îíîîñ ýõýëñýí ýíý çîâëîí ºíººã õ¿ðòýë ¿ðãýëæèëæ áàéíà. Ýíý áàéøèíãèéí ¿íäñýí ¿éë÷èëãýýã ìàíàé áàéãóóëëàãà õàðèóöäàã. Òýãëýý ãýýä óëñààñ íýìýëò ñàíõ¿¿æèëò àâààä áàéäàã þì áàéõã¿é. Áàéðíû õ¿íäðýë íü çàõ çýýëèéí ¿åä á¿ð õýö¿¿ áîëñîí òóë òóõàéí ¿åä ÿàìíààñ Òåàòðûí áàéðíû çàõèðãàà ãýæ áàéãóóëñàí. 1998-2001 îíä  ýíý çàõèðãààíû äàðãààð íàìàéã òîìèëæ áàñ ë õ¿íä õýö¿¿ã òóóëñàí äàà.

-Òàíûã 2001 îíä ÓÄÝÒ-ûí äàðãààð òîìèëîãäîæ èðýõýä çàõ çýýëä øèëæñýíòýé õîëáîîòîé õ¿íäðýë áýðõøýýë ãàéã¿é áîëñîí áàéâ óó?

-2001 îíû àðâàííýãä¿ãýýð ñàðûí ñ¿¿ë÷ýýð Áîëîâñðîë, ñî¸ë øèíæëýõ óõààíû ÿàìíû ñàéä À.Öàíæèäûí òóøààëààð ÓÄÝÒ-ûí çàõèðëûí àæèëä òîìèëîãäñîí. Ò¿¿íýýñ õîéø 10 ãàðóé æèë áîëæýý. Îäîî ÷ òºðººñ óðàí á¿òýýëèéí ñàíõ¿¿æèëòèéã õàíãàëòòàé ºã÷ áàéãàà þì áàéõã¿é. Ãýõäýý 1990-2001 îí õ¿ðòëýõ ¿åèéíõ øèã õ¿íäðýëòýé áàéäëààñàà áîë ãàðñàí.

Òåàòðûí çàõèðëààð òîìèëîãäîîä á¿õ þì ººðèéí òîëãîé äýýð èðýõýýð õ¿íä áàñ íýã ç¿éë áîäîãääîã ë þì áèëýý. Òýãýýä õóó÷èí àðãà áàðèëààð àæèëëàæ, õàìò îëíûã óäèðäàæ áîëîõã¿é þì ãýäãèéã õàìãèéí ò¿ð¿¿íä îéëãîñîí. Ýõëýýä ººðèé㺺 áîëîâñðóóëàõ øààðäëàãàòàé ãýæ ¿çýýä Óäèðäëàãûí àêàäåìèä ýëñýí îðæ îð÷èí ¿åèéí óäèðäàõóéí óõààíûã ñóäëàæ, õóóëü ýðõ ç¿éí ìýäëýãýý äýýøë¿¿ëýõèéí òóëä “Èõ çàñàã” èõ ñóðãóóëèéí õóóëèéí àíãèä ý÷íýýãýýð òóñ òóñ ñóðàëöñàí. Àæëàà õèéãýýä õàæóóãààð íü õî¸ð ÷ ñóðãóóëüä ñóðàëöàõ íàäàä ìàø õýö¿¿ áàéñàí ÷ ñóðàõààñ ººð àðãà áàéãààã¿é. Èíãýæ ñóðàëöààä îíîëûí ìýäëýãýý òåàòðûíõàà ¿éë àæèëëàãààíä õýðýãæ¿¿ëæ ýõýëñýí. Òóõàéëáàë, ýõëýýä 2002-2004 îí äóóñòàë ñòðàòåãè òºëºâëºãºº áîëîâñðóóëñàí. Äàðàà íü 2004-2008, 2009-2017 îí õ¿ðòëýõ óðò õóãàöààíû òºëºâëºãºº áîëîâñðóóëàí àæèëëàæ áàéíà. Ýíý á¿õíèéã áè ãàíöààðàà õèéãýýã¿é. Òóõàéëáàë Óäèðäëàãûí àêàäåìèéí áàãø íàð, òåàòðò áàã áîëæ àæèëëàæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñèéíõýý òóñ äýìòýéãýýð ýíý àæëûã õèéñýí. Åð íü òýãýýä àëèâàà àæëûã çºâ òºëºâëºëò õèéæ, ñàéí çîõèîí áàéãóóëàõ, ã¿éöýòãýë ¿ð ä¿íã íü õÿíàõ ë èõ ÷óõàë äàà.

-Àëèâàà ñòðàòåãè òºëºâëºãºº ýðõýì çîðèëãî, àëñûí õàðàà ãýýä ýõýëäýã. Òåàòðûí õóâüä  þó ãýæ òîäîðõîéëîâ?

-Ìàíàé òåàòðûí ýðõýì çîðèëãî áîë èõ ýíãèéí. “Ìýðãýæëèéí ºíäºð òºâøèíä ÷àíàðòàé óðàí á¿òýýë òóóðâèæ, àðä ò¿ìíèé îþóíû õºòº÷ áàéõ” ãýæ òîäîðõîéëñîí. Ìàíàé áàéãóóëëàãûí àëñûí õàðàà áîë “Ìîíãîëûí òåàòðûí óðëàãò ìàíëàéëàí øèíý÷ëýã÷ áàéæ, äýëõèéí òåàòð óðëàãèéí õºãæèëä õóâü íýìðýý îðóóëàõ” ãýñýí àëñûí õàðààòàé. ¯¿íèéãýý õýðýãæ¿¿ëýõèéí òóëä óðò áîëîí äóíä õóãàöààíû õºòºëáºð áîëîâñðóóëàí àæèëëàæ áàéíà. Äóíä õóãàöààíû õºòºëáºðººñºº æèëèéíõýý ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðºº áèä áîëîâñðóóëæ àæëàà òºëºâëºäºã. Æèëèéí àæëàà óëèðàë, ñàð á¿ðýýð ä¿ãíýæ õàìò îëîíäîî òàéëàãíàæ, ã¿éöýòãýë ¿ð ä¿íã íü òîîöäîã. Õºãæëèéí çîðèëòóóäàà ÷ òîäîðõîéëñîí äýä õºòºëáºð¿¿ä ãàðãàí õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà.

Òåàòðûí çàõèðëûí ãîë ¿¿ðýã íü øèíý óðàí á¿òýýë õèéõ, àæèë ¿éë÷èëãýý õýâèéí ÿâóóëàõ íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëýõ, õºðºí㺠ìºí㺠îëîõ, õàìò îëíû íèéãìèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýõ, òåõíèê õýðýãñýë, òîíîã òºõººðºì溺 øèíý÷ëýõ, çàñâàð òîõèæèëò õèéõ ãýýä îðîëöîõã¿é àæèë ãýæ áàéõã¿é äýý. Çàðèìäàà ÷ öàã íàðã¿é ë àæèëëàíà. Ýíý óòãààðàà áè ººðèé㺺 òåàòðûí “çàðö” ãýæ õýëýõ äóðòàé. ¯¿íýýñ è÷ýýä íýðýëõýýä áàéõ þì áàéõã¿é.

 -Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä òåàòðò îëîí øèíý æ¿æã¿¿ä õèéãäýæ ¿çýã÷äèéí òîî íýìýãäýæ áàéãààã áèä ìýäíý. ßàæ àæèëëààä ÿìàð èéì ¿ð ä¿íä õ¿ðýâ?

-Íàìàéã àæèëä òîìèëîãäîõîä áàéíãà òîãëîõ óðàí á¿òýýëèéí òîî èõ öººð÷, æ¿æèã òîãëîãäñîí ÷ ¿çýõ ¿çýã÷äèéí òîî èõ öººí áàéñàí. Óðàí á¿òýýëèéí òîîã íýìýãä¿¿ëýõ, ìàðêåòèíã, ìåíåæìåíòèéí îíîâ÷òîé áîäëîãî áîëîâñðóóëæ ÿàðàëòàé õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãà áàéñàí ó÷ðààñ ìàðêåòèíã, îëîí íèéòòýé õàðèëöàõ àëáûã 2002 îíä áàéãóóëæ, ìýðãýæëèéí õ¿ì¿¿ñèéã óðüæ àæèëëóóëñàí. Ýíý àæëûí ¿ð ä¿í ÷ ãàðñààð áàéãàà. ªìíº îëîí æèë óðàí ñàéõíû óäèðäàã÷ õèéæ áàéñàí òóðøëàãàòàé, íýð õ¿íäòýé óðàí á¿òýýë÷ Í.Ñóâäàà áàãøèéãàà óðüæ òåàòðûí äýä çàõèðëààð àæèëëóóëñàí. Ñ¿¿ëèéí 10 æèëèéí õóãàöààíä 33 æ¿æèã øèíýýð òàéçíû á¿òýýë áîëãîæ õóó÷èí óðûí ñàíä áàéñàí óðàí á¿òýýë¿¿äýýñ 10-ààä æ¿æãèéã ñýðãýýæ, áàñ ãýðýýò õýëáýðýýð îëîí óðàí á¿òýýëèéã øèíýýð òàéçíû á¿òýýë áîëãîñîí. Îäîî òåàòðûí óðûí ñàíä 30 ãàðóé á¿òýýë òîãëîãäîæ áàéíà.

2001 îíä 20 îð÷èì ìÿíãàí õ¿íä ¿éë÷èëæ äóíäæààð 15-20 ñàÿ òºãðºãèéí îðëîãî îëäîã áàéñàí. Õàðèí 2011 îíû áàéäëààð æèëäýý 50 îð÷èì ìÿíãàí õ¿íä ¿éë÷èëæ, 150-200 ñàÿ òºãðºãèéí îðëîãîòîé àæèëëàæ áàéíà. պ人 îðîí íóòàãò ñî¸ë óðëàãààð ¿éë÷èëäýã àæëûã ñýðãýýæ æèëä 2-3 àéìàãò “ÓÄÝÒ-ûí ºäð¿¿ä” àÿëàí òîãëîëòûã 2002 îíîîñ ýõëýí çîõèîí áàéãóóëæ, ¿çýã÷äèéí òàëàðõàë õ¿ëýýæ áàéíà. ¯¿íèé çýðýãöýý 2001 îíîîñ õîéø ìàòåðèàëëàã áààçàà áýõæ¿¿ëýõ, òåõíèê õýðýãñýë, òîíîã òºõººðºì溺 øèíý÷ëýõ, çàñâàð òîõèæèëò õèéõýä òîãòìîë çàðäëààñ ãàäíà íýã òýðáóì ãàðóé òºãðºãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã îëæ äýýðõ àæèë ¿éë÷èëãýýíä çàðöóóëñàí. Óðò õóãàöààíû õºòºëáºðò õàìò îëíû íèéãìèéí àñóóäàëä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ, öàëèí óðàìøóóëëûã íýìýãä¿¿ëýõ, îðîí áàéð, àõóé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ çîðèëãîòîé äýä õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëæ àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà.

-Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä æ¿æãèéí óðàëäààí çàðëàæ á¿òýýë øàëãàðóóëæ áàéãàà. Ãýòýë óðàí á¿òýýë ãýäýã ñóááîòíèê ìàÿãààð õèéäýã àæèë áèø ãýñýí ø¿¿ìæëýë áàéäãèéã òà äóóëñàí áàéõ?

-Òåàòð ñ¿¿ëèéí õýäýí æèëä æ¿æãèéí çîõèîëûí óðàëäààíûã ãóðâàí óäàà çîõèîí áàéãóóëñàí. Ýíý óðàëäààíä øàëãàðñàí á¿òýýë¿¿äýýð òåàòðûí óðûí ñàí øèíý óðàí á¿òýýë¿¿äýýð áàÿæñàí.Ýíý áîë áèäíèé çîõèîí áàéãóóëñàí àæûí ¿ð ä¿í. Òóõàéëáàë; ºíãºðñºí îíä ò¿¿õýí æ¿æãèéí óðàëäààí çàðëàõàä 30 ãàðóé á¿òýýë èðñýí. Ýíý óðàëäààíä øàëãàðñàí á¿òýýëýýðýý Õ¿íí¿ ã¿ðíèé 2220 æèë, òåàòðûíõàà 80 æèëèéí îéä çîðèóëæ øèíý æ¿æèã á¿òýýõýýð îäîî àæèëëàæ áàéíà.

Åð íü òåàòð àíõ áàéãóóëàãäàæ áàéñàí ¿åýñ ýõëýí æ¿æãèéí çîõèîëûí õîìñäîë áàéíãà ë áàéñààð èðñýí. Ä.Íàìäàã ãóàé óõààíòàé õ¿í áîëîõîîð 1970-ààä îíû ¿åä ãýðèéí ñóðãàëòààð æ¿æãèéí çîõèîë÷äûã áýëäýæ áàéñàí íü íýã õýñýãòýý æ¿æãèéí çîõèîëîîð “öàíãàõã¿é” áàéõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëæ ºã÷ áàéñàí áàéäàã.. Îäîî áîë öººõºí õ¿í áè÷èæ áàéíà ø¿¿ äýý. Òèéìýýñ ýíý ÷èãëýëýýð á¿òýýë òóóðâèæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñò óðàì õàéðëàæ ÿàãààä áîëîõã¿é ãýæ. ªíãºðñºí îíû óðàëäààíûã ÿàìíààñ äýìæèæ, õºðºí㺠ñàíõ¿¿ãèéí òóñëàìæ ¿ç¿¿ëñíèé ¿ð ä¿íä ò¿¿õýí æ¿æãèéí ôîíäòîé áîëæ áàéíà.

-80 æèëèéí ò¿¿õòýé òåàòðûí õàøàà óëàì áàãàñààä áàéãàà. Òîì òîì áàðèëãóóä øàõàæ áàéíà. Ýíý äóíäààñ òåàòðûí ºðãºòãºë áàðèãäàíà ãýñýí ÷èõýíä ÷èìýãòýé ¿ã ñîíñîãäîæ áóé?

-Òåàòðûí õàøàà áèäíýýñ ¿ë õàìààðàí òàë òàëààñàà õóìèãäààä áàéãàà àòëàà òåàòðò õ¿ðòýýëòýé ç¿éë áàéõã¿é ÿâæ èðñýí. Ýíý òîì ãàçðûã ÿìàð áàéãóóëëàãà, èðãýíä ºì÷ë¿¿ëýõ íü íèéñëýëèéí óäèðäëàãûí ýðõ ìýäëèéí àñóóäàë. Òèéìýýñ áóñäàä áóëààãäààä ¿ëäñýí æààõàí ãàçàð äýýðýý òåàòðûí ºðãºòãºë, õàìò îëîíäîî îðîí ñóóö áàðèõ àñóóäëûã õººöºëäºæ, òºðººñ õºðºí㺠ãàðãàõã¿éãýýð áèçíåñèéí áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí àæèëëàñíû õ¿÷ýýð òåàòðûí áàéðíû ºðãºòãºë, 32 àéëûí îðîí ñóóö áàðèóëàõààð çàõèðàìæ ãàðãóóëæ áýëòãýë àæèë õèéãäýæ áàéíà.

Áèä ýíý àæëûã õèéñíýýðýý òåàòðûí óäèðäëàãà ýçýìøëèéí ãàçðàà çàðñàí ãýõ çýðýã õàðäëàãà ñýðäëýãò õ¿ðòýë ºðòºæ áàéñàí. Áèä õóóëü ä¿ðýì çºð÷ñºí àñóóäàë áàéõã¿é. Áèä õýðâýý òåàòðûí ºðãºòãºë áàðèõ òºñëèéã õýðýãæ¿¿ëýýã¿é áîë òåàòðûí ýçýìøèëä áàéäàã íýðòýé ¿ëäñýí æààõàí ãàçàð ìààíü õýí íýãýí  õóâü õ¿íèé ºì÷ áîëîîä ë ºíãºðºõ áàéñàí áèç. Õàðèí îäîî áîë áàðèãäàæ áàéãàà òåàòðûí ºðãºòãºë òºðèéí ºì÷èä ¿ëäýíý, íºãºº òàëààð òåàòð óðëàãèéí òºëºº ç¿òãýõ ¿å ¿åèéí óðàí á¿òýýë÷èä àæèë÷èä ìààíü îðîõ îðîíòîé ¿ëäýõ áîëæ áàéãàà þì.

-80 æèëèéí îéãîî óãòàæ õèéñýí òîìîîõîí àæëóóäààñàà òàíèëöóóëàõã¿é þó?

-Ìàíàé òåàòðûí óäèðäëàãà õàìò îëîí 80 æèëèéíõýý îéä ýðòíýýñ áýëäýæ ýõýëñýí. Áèä îéä áýëäýõ àæëûí êîìèññ, õýñã¿¿äèéã æèë õàãàñûí ºìíº òîìèëæ, îéã òýìäýãëýí ºíãºð¿¿ëýõ àæëûí òºëºâëºãºº, õºòºëáºð áîëîâñðóóëàí áàòàëæ îëîí ñàéõàí àæëûã õèéñýí. Òóõàéëáàë, ò¿¿õýí æ¿æãèéí óðàëäààí çàðëàæ ä¿ãíýëýý. Îäîî ýíý óðàëäààíû øàëãàðñàí á¿òýýëýýðýý òåàòðûíõàà îéã óãòñàí øèíý óðàí á¿òýýë õèéæ ¿çýã÷äýäýý òîëèëóóëëàà.  Ìºí “Òåàòð 80” áàðèìòàò êèíî, æ¿æã¿¿äèéí äóóíóóäûí DVD, “Òåàòð 80” ñóäëàë ø¿¿ìæëýëèéí íîì, “Àëòàí òàéçíû ýçýä” äóðñàìæ äóðäàòãàëûí íîì, “Ñî¸ëûí îðîí çàé áóþó ìýðãýæëèéí òåàòðûí õºãæèë” ñýäýâò ýðäýì øèíæèëãýýíèé õóðëûã çîõèîí áàéãóóëæ, õóðàëä òàâèãäñàí èëòãýë, ñóäàëãààíû àæëóóäààð íîì ãàðãàëàà.

Ìîíãîë Óëñàä ìýðãýæëèéí òåàòðûí óðëàã ¿¿ñ÷ õºãæñºíèé îé ãýäýã óòãààðàà òºâèéí ìýðãýæëèéí óðëàãèéí áàéãóóëëàãóóäûí ãàëà òîãëîëò, õºäºº îðîí íóòãèéí òåàòðóóäûí “Õàìàã Ìîíãîëûí äóóëàë” õàìòàðñàí òîãëîëò çýðýã òåàòðûí îéã óãòñàí àæëóóä õèéãäñýýð áàéíà. ¯¿íýýñ ãàäíà íýã òîì àæèë áîë òåàòðòàà çàñâàð õèéõ, óðàí ñàéõíû ãýðýëò¿¿ëãèéí òîíîã òºõººðºìæ, òåõíèê õýðýãñëèéã øèíý÷ëýõ, ìàòåðèàëëàã áààçàà áýõæ¿¿ëýõ ãýýä íèéòäýý áèä 80 æèëèéí îéã óãòàæ ìºí㺺ð èëýðõèéëáýë 800 ãàðóé ñàÿ òºãðºãèéí àæèë õèéõýýð òºëºâëºñºí. Òºëºâëºñºí àæëûí áèåëýëò ñàéí áàéãàà.

-Òåàòðûí 80 æèëèéí îéí ºíäºðëºãººñ òåàòðûíõàà ò¿¿õèéã ýðãýí õàðâàë?

-ªíººäðèéí ýíý ºíäºðëºãò õ¿ðýõ õ¿ðòýë äàðäàí çàìûã ìàíàé ¿å ¿åèéí óðàí á¿òýýë÷èä, óäèðäëàãóóä, á¿õ ë àæèë÷èä ìààíü òóóëààã¿é. Òóõàéëáàë, 1930-ààä îíû èõ õýëìýãä¿¿ëýëòýä òåàòðûí óäèðäëàãà, óðàí á¿òýýë÷èä õýëìýãäýæ, 1948 îíä Áºìáºãºð íîãîîí òåàòð øàòàí îðîõ îðîíã¿é áîëæ, 1990-ýýä îíû çàõ çýýëèéí íèéãìèéí õ¿íä õýö¿¿ ¿åèéã äàâàí òóóëæ ºäèéã õ¿ðëýý. ªíººäºð ÷ áèäýíä àëäàæ îíîæ áàéãàà àëü àëü íü ë áàéäàã áàéõ. Ãýõäýý ã¿éæ ÿâàà õ¿í ë óíàäàã ãýæ ¿ã áèé. Áèä èõ óðëàãèéí ò¿¿õèéã á¿òýýëöýæ ÿâíà. 

Áèäýíä èéì ñàéõàí òåàòðûã õ¿ëýýëãýæ ºãñºí Ìîíãîëûí òåàòð óðëàãèéí òºëºº ñýòãýë ç¿ðõ, àìü àìüäðàë, àâúÿàñ, óð ÷àäâàðàà çîðèóëñàí àõìàäóóääàà ìýõèéí ¸ñëîæ, öàã ÿìàãò õ¿íäýòãýë ¿ç¿¿ëæ ñàíàí äóðñàæ ÿâàõ ¸ñòîé. Èéì ÷ ó÷ðààñ áèä òåàòðûí 80 æèëèéí îéã Ìîíãîëä ìýðãýæëèéí òåàòðûí óðëàã ¿¿ñ÷ õºãæñºíèé îé ãýæ ºðãºí äýëãýð òýìäýãëýæ áàéãàà þì. ̺í ýíý îé áîë òåàòð óðëàãèéí òºëºº ç¿òãýæ ÿâñàí ¿å ¿åèéí óðàí á¿òýýë÷äèéí áàÿð, ¿å ¿åèéí ¿çýã÷äèéí áàÿð.ãàèã

80 æèëèéí õóãàöààíä ñî¸ëò õ¿í òºðºëõòíèé îþóíû ñàíä õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí ñîíãîäîã á¿òýýë¿¿ä, íèéãìèéí àìüäðàëûí òîëü áîëñîí ¿íäýñíèé çîõèîë÷äûí íèéò 400 ãàðóé á¿òýýëèéã èõ òàéçíàà àìüäðóóëæ äýëõèéí òåàòðûí õºãæëèéí ò¿âøèíä õ¿ðñýí ìýðãýæëèéí òåàòðûí óðëàãèéã Ìîíãîëä áèé áîëãîæ ÷àäæýý. Ìàíàé òåàòðûí ¿å ¿åèéí óðàí á¿òýýë÷äèéí àâúÿàñ, óð ÷àäâàð, õºäºëìºð á¿òýýëèéã òºð, îëîí ò¿ìýí ºíäðººð ¿íýëæ ºíãºðñºí õóãàöààíä òºðèéí ñî¸ðõîëò 11, àðäûí öîëòîí 22, ãàâúÿàò æ¿æèã÷èí 53, ñî¸ëûí áîëîí óðëàãèéí ãàâúÿàò ç¿òãýëòýí 10 ãàðóé òºðñºí áàéíà. Ýíý áîë ìàíàé òåàòðûí õàìò îëíû áàõàðõàë òºäèéã¿é òºð, ò¿ìýí îëíîîñ ìýðãýæëèéí òåàòðûí óðëàãèéã õ¿ëýýí çºâøººð÷, äýìæèæ áàéãàà ¿íýëýìæ ãýæ áèä îéëãîäîã.

Ìîíãîëûí ìýðãýæëèéí òåàòðûí óðëàãò ¿å ¿åä àæèëëàæ áàéñàí óðàí á¿òýýë÷èä, ìýðãýæèë íýãò íºõºä, áèäíèéã äýìæèí àæèëëàæ èðñýí òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, áèçíåñèéí õàìòðàã÷ ò¿íø¿¿ä õàëóóí àëãà òàøèëòààðàà äýìæèæ áàéñàí ¿çýã÷èä, òåàòðò ýëýãòýé ñýòãýëòýé õàíääàã õ¿í á¿ðò Ìîíãîë Óëñàä ìýðãýæëèéí òåàòð áàéãóóëàãäñàíû 80 æèëèéí îéí áàÿðûí ìýíä õ¿ðãýå.