Миний үзэл бодол

Нийтлэлүүд

Ìàðòàãäñàí õî¸ð ¿ã: “Ñàõèãòóí, ìºðäºãò¿í”

Ä.ÎÒÃÎÍÁÀßÐ

Àìü ãîãäñîí óòàà

Òºðèéí îðäîíä Àðä÷èëñàí ¯íäñýí õóóëèéí 20 æèëèéí îé òýìäýãëýæ, áàÿðûí õóíäàãà òóëãàæ, ìàãòààëûí ¿ãñ óðñãàæ áàéõàä Óëààíáààòàðûí ýãýë æèðèéí íýãýí ãýð á¿ë çóðãààí íàñòàé îõèíûõîî çóðãèéã õàðàí óéëæ ñóóëàà. ¯åèéíõýíòýéãýý òîãëîæ íààäàí ã¿éæ, ààâ ýýæèéíõýý ãýðýëò íàðàí íü áàéñàí æààõàí îõèí õàëóóð÷ áàéãààä ë õîðâîîã îðõèæ. Ýöýã ýõ íü çàäëàí øèíæèëãýý õèéëãýõýä íýã óóøèã íü á¿ðýí óñòñàí, íºãºº íü áèò¿¿ õàð þì ãàð÷ èðñýí òóõàé õàìààòàí íü ÿðüæ áàéíà. Àìüñãàëàõ àðãàã¿é áîëãîæ àìèéã íü àâàí îäîæ áàéãàà òýð õàð þì áîë óòàà ãýäãèéã óíøèã÷ òà õýë¿¿ëýëòã¿é ìýäýæ áàéãàà áèç ýý. 20 æèëèéíõ íü îéã áàÿð õººð áîëãîí òýìäýãëýýä áàéãàà ¯íäñýí õóóëüä “Ýð¿¿ë àþóëã¿é îð÷èíä àìüäðàõ, îð÷íû áîõèðäîë, áàéãàëèéí òýíöýë àëäàãäàõààñ õàìãààëóóëàõ ýðõòýé” ãýñýí çààëò áèé. Ýíý çààëòûã õýðýãæ¿¿ëýõèéí òºëºº àæèëëàäàã òºð, çàñàãòàé áàéñàí áîë ºíººäºð íýãýí ãýð á¿ë çóë, çóðàã õî¸ð õàðààä óéëæ ñóóõã¿é áàéñàí íü ëàâòàé.

Ýõèéíõýý õýâëèéä ýíäýæ áàéãàà õ¿¿õäèéí òîî íýìýãäñýí, õ¿¿õä¿¿äèéí áèå ñýòãýõ¿éí õºãæèëä íºëººëæ áàéãàà ñºðºã íºëºº, Óëààíáààòàðûíõàí òýð ÷èãýýðýý ìàðòàìõàé áîë÷èõîîä áàéãààãèéí øàëòãààí, áºãø¿¿ëæ õàíèàëãàõã¿é õ¿íã¿é áîëñîí ãýýä òîî÷âîë ýð¿¿ë àþóëã¿é îð÷èíä àìüäðàõ ýðõèéã çºð÷ñºí óòààíû òàëààðõ áàðààí áàðèìò òóí îëíûã äóðäàæ áîëîõ. Óëààíáààòàðûí óòààíààñ áîëæ èðãýä ýð¿¿ë ìýíä, àìü íàñààðàà õîõèð÷ áàéõàä íºãºº òàëä íü òýíãýð ð¿¿ îëãîéäñîí õàð óòààã íîãîîí ìºí㺠áîëãîæ õàðñàí õýñýã á¿ëýã íºõºä õàëààñàà çóçààëñààð. Ñ¿¿ëèéí õýäýí æèë èéìýðõ¿¿ ë áàéäàëòàéãààð ÿâæ èðñýí áèëýý.

Óòààã áóóðóóëàõ ãýæ çàðöóóëñàí èõ ìºíãº, áóóðóóëààä  áàéãàà ãýæ ýðõ ìýäýëòí¿¿ä, àëáàí òóøààëòíóóäûí ÿðèàä áàéãààãèéí öààíà ¿ð ä¿í íü õîîñîí áàéãààã “Óëààíáààòàð äýëõèéí õàìãèéí áîõèð àãààðòàé õîò” ãýäýã ä¿ãíýëò íîòîëíî.  Ýíý áîë Äýëõèéí áàíêíààñ ãàðãàñàí ñóäàëãààíû ä¿í. Äýëõèéí õàìãèéí áîõèð íèéñëýë ãýýä õ¿ëýýí çºâøººðººä ñóóõ óó, ýñâýë àìü íàñ ýð¿¿ë ìýíäèéíõýý òºëºº, ¯íäñýí õóóëèàð òóíõàãëàñàí ýðõýý ýäëýõ íºõöºë áîëîëöîîãîî õàíãóóëàõûí òºëºº òýìöýõ ¿¿ ãýäýã àñóóëò îäîî áèäíèé ºìíº òóëãàð÷ áàéãàà þì. ¯íäñýí õóóëüä çààñàí ýðõèéã ýäë¿¿ëýõèéí òºëºº ñàíàà òàâèõ àëáàí òóøààëòàí ýðõ ìýäýëòýí ãàð÷ èðýõã¿é ãýäãèéã ìàíàðñàí óòààí äîòîð ºíãºð¿¿ëæ áàéãàà ñ¿¿ëèéí õýäýí æèë õàðóóëëàà. 

Øóóä ñîíãîõ ýðõýýñ õóëãàéëñàí Ñîíãóóëèéí õóóëü

Ñîíãóóëèéí øèíý õóóëü äºðâºí æèë øàõàì äóíøèæ áàéæ øèíý îíû ºìíºõºí àðàéõèéí ìýíäýëëýý. Øèíý õóóëèàð ñîíãóóëü ÿâóóëàõ íü  òîäîðõîé áîëîîä áàéãàà ÷ óã õóóëüä òîäîðõîéã¿é, áàñ ¯íäñýí õóóëèéí çàðèì çààëòòàé øóóä õàðøèëñàí ç¿éë öººíã¿é ãýäãèéã õóóëü÷èä õýëæ áàéãàà þì.

Øèíý áàòàëñàí õóóëèàð áîë, ÓÈÕ-ûí 76 ãèø¿¿íèé 48-ûíõ íü íýðèéã ñîíãîã÷èä äóãóéëíà. Õàðèí ¿ëäñýí 28-ûã íàìûí äàðãà íàð æàãñààíà. Á¿ð òîäðóóëáàë, ñîíãîã÷äûí ºìíººñ íàìûí äàðãà íàð ñîíãîëò õèéæ 28 õ¿íèéã Èõ Õóðëûí ãèø¿¿í áîëãîíî ãýñýí ¿ã. Èéì õóóëü ãàð÷èõààä õýðýãæýýä ýõýë÷èõñýí áàéãàà. Ñîíãóóëèéí õóóëèà ººð÷ëºõ, òîãòîëöîîãîî øèíý÷ëýõ çýðýã íü áàéæ áîëíî. Õàðèí ñîíãîã÷äûí ºìíººñ íàìóóäûí äàðãà íàð ñîíãîëò õèéíý ãýäýã ¯íäñýí õóóëüä çààñàí øóóä ñîíãîõ ýðõýä øóóä õàëäààä áàéãààã àíçààðàõã¿é ºíãºð÷ áîëîõã¿é íü.

Øóóä ñîíãîõ ýðõèéí òàëààð ¯íäñýí õóóëüä õýä õýäýí çààëò áèé. Òóõàéëáàë, ¯íäñýí õóóëèéí ãóðàâäóãààð ç¿éëèéí 1 äýõ çààëòàä “Ìîíãîë Óëñàä çàñãèéí á¿õ ýðõ àðä ò¿ìíèé ìýäýëä áàéíà. Ìîíãîëûí àðä ò¿ìýí òºðèéí ¿éë õýðýãò øóóä îðîëöîæ, ìºí ñîíãîæ áàéãóóëñàí òºðèéí ýðõ áàðèõ äýýä áàéãóóëëàãààðàà óëàìæëàí ýíýõ¿¿ ýðõýý ýäýëíý” õýìýýæýý.  Àðä ò¿ìýí òºð áàðüäàã ãàíö ºäºð íü ñîíãóóëèéí ºäºð áàéäàã. Ýíý ºäºð ñîíãîëòîî ÿàæ õèéõ òóõàéä ¯íäñýí õóóëüä “ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿íèéã Ìîíãîë Óëñûí ñîíãóóëèéí ýðõ á¿õèé èðãýä íèéòýýðýý, ÷ºëººòýé, øóóä ñîíãîõ ýðõèéí ¿íäñýí äýýð ñàíàëàà íóóöààð ãàðãàæ, äºðâºí æèëèéí õóãàöààãààð ñîíãîíî” õýìýýí çààæýý. Ýíä çàðèìûã íü á¿õ íèéòýýðýý, çàðèìûã íü íàìûí äàðãà íàð ñîíãîíî ãýñýí ¿ã ºã¿¿ëáýð àëãà. Áàñ ¯íäñýí õóóëüä íàìûã áèø õ¿íèéã ñîíãîíî ãýäãèéã áàòàëãààæóóëñàí “ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿í áîë àðä ò¿ìíèé ýë÷ ìºí áºãººä íèéò èðãýí, óëñûí ýðõ àøèã ñîíèðõëûã ýðõýìëýí áàðèìòàëíà” ãýñýí çààëò áàéæ áàéíà.

Îäîîãèéí õóóëèàð áîë èðýõ ñîíãóóëèéí ¿ð ä¿íãýýð áàéãóóëàãäàõ ïàðëàìåíòûí 76 ãèø¿¿íèé 46 íü íèéò àðä ò¿ìíýýñýý ñîíãîãäñîí àðä ò¿ìíèé ýë÷, õàðèí íàìûí íýðýýð îðæ èðæ áàéãàà 26 íü íàìààñ òîìèëîãäîæ èðñýí òºëººëºã÷èä áîëæ òààðíà. Ýíý íü òºðèéí äýýð íàì ãàðààä ñóó÷èõñàí íàì òºâòýé òºðèéí òîãòîëöîîã óëàì ã¿íçãèéð¿¿ëíý ãýäãèéã ÷ çàðèì õóóëü÷, èðãýíèé íèéãìèéí áàéãóóëëàãûí òºëººëºë õýëæ áàéíà.

ÓÈÕ-ûí 76 ãèø¿¿íèéã àðä ò¿ìýí øóóä ñîíãîñîí 2008 îíû ñîíãóóëèéí ¿ð ä¿íã ýðõ áàðüæ áàéñàí íàì ëóéâàðäàæ, ñîíãóóëèéí ä¿íãýýñ óëáààëààä äîëäóãààð ñàðûí 1-íèé ýìãýíýëò õýðýã ÿâäàë ãàðñàí. Õàðèí èðýõ ñîíãóóëüä àðä ò¿ìíèé ñàíàëûã ëóéâàðäàõàà õóóëèàð áàòàëãààæóóëæ àâ÷èõààä áàéíà. ¯íäñýí õóóëü äàõü ñîíãîã÷äûí øóóä ñîíãîõ ýðõèéã áàòàëãààæóóëñàí ç¿éë çààëòóóä  Ñîíãóóëèéí õóóëèéã áàòàëñàí ÌÀÍ+ÀÍ-ûí ñòàíäàðò áóñ ýðõ ìýäëèéí ºìíº õ¿÷èí ìºõºñäñºí íü ýíý.

Ñîíãîã÷äûí øóóä ñîíãîõ ýðõýýñ õóëãàéëñàí Ñîíãóóëèéí øèíý õóóëèéí  çààëòóóä ¯íäñýí õóóëüòàé õàðøèëæ áàéãààã  Öýö  ãýäýã ìàíàà÷ íü õàðààã¿é ä¿ð ýñãýæ áàéíà.  Ýíý íü Öýöèéí äýýð õºõ òýíãýð áóñ ýðõ áàðüæ áàéãàà íàì áàéäàã ãýäãèéã áàòàëãàà áèø ãýæ ¿¿.

Öэц өөрөө санаачилгаараа хууль зөрчсөн ажиллагааг зогсоох ёстой ÷…

ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿íèé  òэрбум төгрөгөөðөө сонгогч иргэдээ õýðõýí харж үзэж, хөрөнгө оруулалт хийсэн тухай яриа хөөрөө УИХ-ын гишүүдийн очсон газар бүр өрнөж байíà. Ñîíãóóëèéí ºìíº ñîíãîã÷äûíõîî òºëºº õèéñýí íýã ãîë àæëàà áîëãîí òýðáóì òºãðºãººðºº þó õèéâ ãýäãýý ãèø¿¿ä óðàëäàí òàéëàãíàæ áàéíà. Ãèø¿¿äèéí ìºí㺠ãýæ áàéõã¿é ãýæ àìàí äýýðýý ÿðèõ àòëàà õèéñýí àæëàà áîëãîæ ºì÷ëºõ ýíý ìºí㺠УИХ-ын гишүүдийг Сангийн яамтай булаалдан төсөв зохиоход хүргэсэн, басхүү төрөөс төрсөн тэрбумтнуудын тоог 76-гаар нэмлээ гэдэг хэл ам дагуулсан. Ãèø¿¿äèéí 76 тэрбумтай холбоотой өргөдлийг тухайн үед нь иргэд ¯ндсэн хуулийн цэцэд хүргүүлсэн ÷ Öэц хүлээж авалгүй буцааñàí áèëýý.

10 ñàÿàñ ýõëýýä òýðáóìä õ¿ðñýí ìºíãийг уг нь  àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðã¿¿äýä õóâààðèëàãäààä, îðøèí ñóóã÷äûíõàà õ¿ñýë çîðèãò íèéö¿¿ëýí ÈÒÕ-óóäààðàà áàòëààä, îðîí íóòàã ººðñ人 ìýäýæ çàõèðàí çàðöóóëàõ ó÷èðòàé. Манайд өнөөдөр хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа õóóëüд ингэж заасан áàéãàà. Өмнө нь 250 ñàÿûã õóâààðèëàõàä íü ¯ндсэн хуулийн Öýö õýëýëöýýä õ¿÷èíã¿é áîëãîñîí ÷, öààñàí äýýð áàéðøëûã íü ººð÷뺺ä ë çàðöóóëñàí áàéäàã. Äàðàà æèë íü 500 ñàÿ áîëãîæ àâààä бас л çàðöóóëñàí. Íýã òýðáóì áîëãîîä áàòëàõàä íü ¯ндсэн хуулийн Öýö àìàà ¿ä¿¿ëñýí þì øèã äóóã¿é áàéñàí. Õàðèí  èргэд энэ асуудлаар Үндсэн хуулийн цэцэд өргөдөл гаргахаар Үндсэн хуулийн цэцэд маргаан хянан шалгах ажиллагааны тухай /¯ÕÖÌÕØÀÒ/ хуулийн 21 ä¿ãýýð ç¿éë 5.4  дэх  "óã ìàðãààíû òàëààð Öýöèéí óðüä ãàðãàñàí ä¿ãíýëò, òîãòîîë õ¿÷èíòýé áàéãàà" ãýñýí çààëòààð àìûã òàãëàад буцаа÷èõñàí. Ýíý íü ãýìò õýðýã õèéñýí ýòãýýä øèéòã¿¿ëñíèéõýý äàðàà дахин äàâòàí ¿éëäñýí òîõèîëäîëä óðüä íü øèéòãýñýí ø¿¿õèéí øèéäâýð õ¿÷èíòýé áàéãàà òóë äàõèí øèéòãýõ áîëîìæã¿é ãýж хэлж бóйòай  àäèëõàí áàéãàà þì.

Åð íü èðãýä Цэц рүү өргөдөл мэдээлэл бариад гүйж байх биш харин Öэц өөрөө санаачилгаараа хууль зөрчсөн ажиллагааг зогсоох ёстой. Энэ талаар хуульд заагаад өгчихсөн байäàã. Тодруулбал, ¯ÕÖÌÕØÀÒ õóóëийн 15 äóãààð ç¿éëийн Ç-д "Öýö ìàðãààí õÿíàí øèéäâýðëýõ àæèëëàãààã çºâõºí ºðãөäºë, ìýäýýëýë, õ¿ñýëòýýð ¿¿ñãýí ÿâóóëíà. Õýðýâ ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàí øèéäâýð ãàðãàõäàà Öýöèéí øèéäâýðýýð õ¿÷èíã¿é áîëñîí õóóëü áîëîí áóñàä øèéäâýðèéí çààëòûã øóóä áóþó àãóóëãààð íü äàõèí ñýðãýýâýë Öýöèéí àëü íýã ãèø¿¿íèé ñàíàà÷èëãààð Öýö õÿíàëòûí æóðìààð õÿíàí øèéäâýðëýæ áîëíî" ãýæ çààí ¯ндсэн хуулийг ÷àíäëàí ñàõèóëàõ áàòàëãààíû ýðõ ç¿éí ÷àäàìæèéã õóóëü÷èëñàí áàéäàã þì. Ãýâ÷ ýíý çààëò ÷óõàìäàà öààñàí äýýð байхаас хэрэгжихгүй, хэрэгжүүлэхгүй байна.

 “Ñàõèãòóí  ìºðäºãò¿í”  ãýäýã ¿ã ìàðòàãäàæ îðõèãäñîíîîñ ýíãèéí èðãýí õîõèð÷, ýðõ ìýäýëòí¿¿ä õîæèæ áàéíà

Æèë á¿ðèéí íýãä¿ãýýð ñàðûí 13 ¯íäñýí õóóëü áàòëàñàí òóõàé ò¿¿õ ÿðüñàí ºäºð áàéñààð  20 æèë áîëëîî. Á¿ð òîäðóóëáàë, ¯íäñýí õóóëü áàòëàñàí ò¿¿õýý áèä õàíãàëòòàé áàòàëãààæóóëæ àâëàà. Õàðèí ºíãºðñºí õóãàöààíä ¯íäñýí õóóëèà õýðýãæ¿¿ëæ, ñàõèæ ìºðäºæ áàéíà óó ãýäýã îðõèãäîæ ìàðòàãäàæ èðæýý.  ¯íäñýí õóóëèéí ýöýã ãýãääýã  íýðò õóóëü÷ Á.×èìèä ãóàé ÷ “Ñàõèãòóí, ìºðäºãò¿í” ãýäýã ¿ã îðõèãäîæ áàéãààã íýã áóñ óäàà õýëñýí áàéäàã.

¯íäñýí õóóëèéã ñàõèæ ìºðäºõã¿é áàéãàà íü ýíãèéí èðãýíèéã õîõèðîîæ ýðõ ìýäýëòí¿¿äèéã õîæèõîä õ¿ðãýæ áàéíà. Íààä çàõûí æèøýý íü 2008 îíû ñîíãóóëèéí äàðàà áàéãóóëàãäñàí ñòàíäàðò áóñ  Çàñãèéí ãàçàð.  Ñòàíäàðò áóñ ìàõ ãýâýë ºìõèéð÷ ìóóäñàíûã, ñòàíäàðò áóñ òàëõ ãýâýë ò¿¿õèé, ýñâýë õàòàæ õºãöºðñºíèéã, ñòàíäàðò áóñ ñ¿¿ ãýâýë ãàøèëñàíûã íü õýëíý. Òàíûã äýëã¿¿ðò îðîõîä ñòàíäàðò áóñ õàòñàí õºãöòýé òàëõ áàéíà ãýâýë òà àâàõ óó. Ñòàíäàðò áóñ ìóóäñàí ìàõ òàíä ºãºõ ãýýä áàéâàë òà ýñýðã¿¿öýæ õýë àì ãàðãàíà àà  äàà. Òýãâýë òºð çàñàã ìààíü ñòàíäàðò áóñ á¿ð òîäðóóëáàë, õóóëü áóñ çàñàã áàéãóóë÷èõààä ãóðâàí æèë áèäíèéã óäèðäëàà. Ñòàíäàðò áóñ çàñãàà áàéãóóëàõäàà ¯íäñýí õóóëèàñ äàâñàí ãýðýý õèéñýí àòëàà  òàðàõ ñàëàõ áîëîõîîðîî ¯íäñýí õóóëü çºð÷èæ áàéãààã ãýíýò ”ñàíàõ” æèøýýòýé.  Ñòàíäàðò áóñ Çàñãèéí ãàçàð  áàéãóóëàõ íü äîëäóãààð ñàðûí 1-íèé õàðèóöëàãûã íýõýõ ñºðºã õ¿÷èíã¿é áàéõ ãýñýí ÌÀÍ-ûí äàðãà Ñ.Áàÿðò ë àøèãòàé áàéñàí áîëîõîîñ õîõèðñîí àìü, óðññàí öóñ, àëäàãäñàí ýðõ ÷ºëººíèé òºëºº òýìöñýí èðãýäýä  ÿìàð õýðýãòýé áàéñàí þì áý. Äîëäóãààð ñàðûí 1-íèé õýðýã ÿâäàëòàé õîëáîîòîéãîîð õóóëèéí ºìíº õàðèóöëàãà õ¿ëýýñýí íýã ÷ õ¿í ºíººäºð àëãà. Õàðèí ÷ ýñðýãýýðýý äîëäóãààð ñàðûí 1-íä õ¿¿ãýý àëäñàí ààâûã 14 õîíîã øîðîíä ñóóëãàñàí áàéäàã áèëýý.

Ñ¿¿ëèéí ¿åä ¯íäñýí õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé àñóóäàë áàéíãà õºíäºãäºõ áîëñîí. ¯íäñýí õóóëèàñ óëáààëààä áîëîõã¿é á¿òýõã¿é áàéíà ãýñýí ¿ãñ óëñòºð÷äèéí àìíààñ îëîíòàà ãàð÷ áàéíà. “̺ðäºãò¿í, ñàõèãòóí” ãýäýã õî¸ð ¿ã õýðýãæèõã¿é ìàðòàãä÷èõààä  áàéâàë ÿìàð ÷ ñàéí ¯íäñýí õóóëü áàéãààä õýðýãã¿é ãýäãèéã ñàíóóëàõ èë¿¿ö áèç ýý.

 

Öàãààí ñàðûã ãýãýýíýýð, Ìîíãîëîîð íü  Ìîíãîëäîî ¿ëäýýå

Ä.ÁàярÐÁèëýã

2009 îíû 2 ñàð

Ìîíãîëîîñ ãàðäàãã¿é “ýõ îðîí÷ ìºí㺔

Æèë æèëèéí öàãààí ñàðààð õýäíèé ºäºð çîëãîõ âý ãýäýã äýýð çóðõàé÷ ãýãääýã õýäýí óëñ ìîíãîë÷óóäûã òàëöóóëàí õóâààæ õýðýëä¿¿ëäýã áîëñîîð íýëýýä õýäýí îíûã ¿äýâ. Çà ÿàõàâ, ýíý ìàðãààí ìýòãýëöýýí íü ¿ãýý ÷ºëººòýé õýëäýã áîëñîí íèéãýìä áàéõ ë ¸ñòîé ç¿éë ãýæ áîäú¸. Ýíý æèë àøã¿é çóðõàé÷äûí õýð¿¿ë áàãàòàé øèã öàãààí ñàð óãòàõ íü ýý ãýæ áàéòàë 14, 15 õî¸ðûí àëèíä øèíýëýõ âý ãýýä áàñ íýã “õýð¿¿ëèéí àëèì” ãàðãààä èðäýã áàéãàà. Ãýõäýý òºð çàñãààñ ¿¿íèéã íü øèéäýæ ºã÷ áàéãàà íü èõ ìýäýæ öýöýðõýã÷äèéí áèå áèåýñýý äàâàõ ãýñýí ìóó ¿ãñèéí áàðààí ýíåðãèýñ ìîíãîë÷óóäûã áàãà ÷ àòóãàé àíãèæðóóëæ ºã÷ áàéãàà íü áàÿðëóóøòàé.

Öàãààí ñàð äºõººä èðýõýýð “Ñàð øèíèéí áàÿð òýìäýãëýäãýýñ áîëæ àðä ò¿ìýí ÿäóóð÷ áàéíà, õàð ñàð áîëëîî” ãýõ ìýòýý𠺺ëæ ãîî÷ëîõ ¸ñòîé þì øèã ë îéëãîëò Ìîíãîëä èõýýõýí ãàçàð àâ÷ýý. ßäóóðàë ãýäýã Ìîíãîëä áàéãàà þó ãýâýë áàéãàà íü ¿íýí. Ãýõäýý öàãààí ñàðààñ áîëæ ÿäóó÷óóäûí ºñººä íýìýãäýýä áàéäàã ãýâýë õóäëàà áèëýý. Ãýðýý çàðààä öàãààí ñàð õèé÷èõüå òýãýýä äàðàà íü òðàíøåéíä îðú¸ ãýäýã ìîíãîë õ¿í õàà ÷ áàéõã¿é. 

Öàãààí ñàð ãýäýã ýíý áàÿðûã ãàíöõàí ìîíãîë÷óóä òýìäýãëýýä áàéäàã þì áèø. Õðèñòèéí øàøèíòàé îðíóóäûí çóë ñàðûí áàÿð ÷ ãýñýí Àçèéí îðíóóäûí öàãààí ñàðòàé àãóóëãà àäèë áàÿð. Àçèéí óëñóóä æèëèéí æèëä ìàíàéòàé  ë öàãààí ñàðûí áàÿðûã òýìäýãëýäýã. Àëü ÷ áàÿðàà òýìäýãëýõäýý ìàíàéõàí øèã äàíäàà áàðààí ºíö㺺ñ íü õàðæ áóõèìäààä áàéäàãã¿é íü òýð óëñ îðíóóäûí îíöëîã. Óëñ îðíóóä áàÿðûã ãýãýýòýé ñàéí òàëààñ íü õàðæ, òýð õýðýýðýý ñàéí ñàéõàí òýìäýãëýæ áàéíà. Äýëã¿¿ð õîðøîî íü õÿìäðàë çàðëàõààñ ýõëýýä õ¿ì¿¿ñèéí á¿òýí æèë öóãëóóëñàí ìºíãèéã æèíõýíý óòãààð íü ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýä îðóóëæ ÷àäàæ áàéíà. Õÿòàäóóä ë ãýõýä ñàÿ áîëæ ºíãºðñºí öàãààí ñàðààðàà ¿¿ðýí õîëáîîíû êîìïàíèóä íü òýðáóì ìåññåæ äàìæóóëñíàà çàðëàæ áàéíà áèëýý. ¯¿íèé öààíà ¿¿ðýí õîëáîîíû êîìïàíèóäûí îëñîí îðëîãî àøãèéí íýãýýõýí õýñýã ÿâæ áàéãàà. Öàãààí ñàðûí ºìíºõºí Áýýæèíãèéí äýëã¿¿ð, çàõ õ¿íèé õºëä äàðàãäàæ, õÿòàäóóä áàÿðòàà çîðèóëñàí çààâàë øèíý õóâöàñ õóäàëäàæ àâ÷ áàéãàà òàëààðõè ìýäýý Õÿòàäûí òåëåâèç¿¿äèéí ãîë ìýäýý áàéíà. Øèíý æèëýýð øèíý õóâöàñ õóäàëäàæ àâ÷ áàéãààã õàðóóëààä áàéãààãèéí öààíà áàñ ë ýäèéí çàñãèéí óòãà àãóóëãà áàéãàà. ßã ¿¿íòýé àäèëààð ÿàãààä öàãààí ñàðûã ãýãýýòýé òàëààñ íü õàðæ áîëîõã¿é ãýæ. Æèëèéí æèëä àéë áîëãîí óóö òàâèëàà, áààõàí õîíü àëæ èäëýý ãýýä ë áàéäàã. Ýöñèéí ä¿íäýý áýë÷ýýðòýý áàãòàõã¿é áàéãàà òýð ìàëûã ÷èíü íýã óäàà èäýæ, ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýä îðóóëàõã¿é ººð ÿàõ þì áý. Öàãààí ñàðààð õýäýí õîíü óóö áîëãîæ çàðàõ ãýæ ìàë÷èä ýðòíýýñ áýëääýã. Ìàë÷äûí ãàðààñ õýðýãëýã÷äýä øóóä õ¿ðýõ áîëîìæ áàéõã¿é áîëîõîîð çàìäàà ÷åíæ¿¿ä ãýäýã õýñýã á¿ëýã õ¿íèé õàëààñûã çóçààëñààð òàíàé, ìàíàé ãýðèéí øèðýýí äýýð èðæ áàéãàà. Õººðõèé óóö áàñ “Óóö ÷àíàõ” ãýäýã ò¿ð àæëûí áàéðààð õýñýã õ¿íèéã õàíãàäàã ãýäãèéã ìàðòàõ øàõàæ.

Öàãààí ñàðààð õ¿íñíèé õýäýí ¿éëäâýðò îâîîõîí îðëîãî îðäîã ñåçîí. Òàëõ ¿éëäâýðëýäýã øóãàìàà õààãààä õýâèéí áîîâ õèéæ áàéíà ãýæ íàðèéí áîîâíû íýãýí ¿éëäâýðò àæèëëàäàã ýðõýì õýëæ áàéíà. Áàÿð íàéðûí øèðýýã èäýýíèé äýýæ àðõèã¿éãýýð òºñººëºõ àðãàã¿é. Òèéìýýñ àðõè äàðñ ¿éëäâýðëýã÷èä èë äàëäàà𠺺ðñäèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ñóðòàë÷èëæ áàéíà. Öàãààí ñàðààð õýð èõ àðõè áîðëóóëæ, ÿìàð îðëîãî îëñíîî êîìïàíèóä íü ÿìàð èë ãàðãàæ èðæ õýëýõ áèø.

Åð íü ìàíàé ¿éëäâýðëýã÷èä, õóäàëäàà ýðõëýã÷èä ãàíö öàãààí ñàð ÷ ãýëòã¿é ÿìàð íýãýí áàÿðààð ýäèéí çàñãèéí õóâüä õýð àøèãòàé àæèëëàäàã òàëààð èë òîä ìýäýýëýë áàéäàãã¿é áèëýý.

Áàñ Öàãààí ñàðûí óóöàíä çàðöóóëæ áàéãàà ìºí㺠ãýäýã Ìîíãîëîîñ ãàðààä ÿâ÷èõäàãã¿éã õýëýõ õýðýãòýé. Øèíý æèëýýð áóóäóóëäàã îðãèëóóí äàðñ íü ãàäààäûíõ, ò¿¿íä çàðöóóëæ áàéãàà ìºí㺠÷ ÿëãààã¿é õàðèéí ¿éëäâýðëýã÷èä ð¿¿ ë óðñäàã áèç äýý. Òýãâýë ÿàãààä ãàíö öàãààí ñàðààð ¿íäýñíèé ¿éëäâýðëýã÷èä õºëæèæ, õºäººãèéí ìàë÷èä ìàõ, ñ¿¿, öàãààí èäýýãýý çàðæ ìºíãºòýé áîëæ áîëîõã¿é áèëýý.

Óðàã ñàäàíãààðàà æèëäýý õýä óóëçäàã áèëýý äýý

Öàãààí ñàðûã ýðò ¿åäýý íàìàð òýìäýãëýäýã áàéñàí ãýäýã. Õàðèí ×èíãýñ õààí áîëîîä ò¿¿íèéã çàëãàìæëàã÷äûí ¿åýñ í¿¿äýë÷èí àõóé àìüäðàëäàà òîõèðóóëæ, õàâðûí ýõýí ñàðûí áàÿð áîëãîí òýìäýãëýäýã áîëñîí ãýäýã. Òýãýýä øàøèí òàëààñàà áèø, òºð ¸ñíû óðàã ñàäíû áàÿð áîëãîí òýìäýãëýæ èðñýí ò¿¿õýí óëàìæëàëòàé. Íýã õýñýãòýý ìàë÷íû òîäîòãîëòîé áîëæ òýìäýãëýõýý áîëüæ õàâ÷èí ãàäóóðõàãäàæ áàéñàí ýíý áàÿðûã óðàã òºð뺺𺺠æèëäýý íýã óäàà óóëçàí çîëãîõ áàÿð òàëààñ íü õàðúÿ. Óíøèã÷ òà õàìààòàí ñàäàíãóóäòàéãàà õàìãèéí ñ¿¿ëä áººíººðºº õýçýý óóëçñàíàà íýã ýðãýýä áîäîîðîé. “Êëàññèê æåì” õàìòëàãèéí äóóëäàã øèã “äýíä¿¿ çàâã¿é, äýíä¿¿ àëáàí ¸ñíû, äýíä¿¿ õ¿éòýí õºíäèé” ãýýä þì þìàíä õàâ÷èãäñàí ýíý íèéãýìä áèä óðàã ñàäàíãóóäòàéãàà öàãààí ñàðààð íýã óóëçäàã. Áóñàä ¿åä óóëçëàà ãýõýä ýíý õîðâîîãîîñ õàëèí îäñîí õýí íýãíèéãýý ñ¿¿ë÷èéí çàìä íü ¿äýõ ãýæ ë öóãëàäàã ãýýä õýë÷èõýä íýã èõ õàòóóäàõã¿é. Öàãààí ñàðààð óðàã ñàäíààðàà öóãëàæ, ¿ð õ¿¿õäèéíõýý ºñ÷ òîì áîëæ, ºðõ ºñãºæ ñóì ñóíãàæ áàéãààãààð íü áàõàðõàí ñóóõ ñàéõàí áèø ãýæ ¿¿.

Òà áèä ºäºð áîëãîí õ¿íä áýëýã ºãäºã áèë¿¿

Öàãààí ñàðûí áýëýãíèé äàðàìòûí òóõàé æèë áîëãîí ÿðüäàã. Ýðýýíèé õîã ºã뺺 ãýæ ø¿¿ìæèëäýã. Ò¿¿õ õèéãýýä óëàìæëàëàà ýðãýæ õàðàõ þì áîë öàãààí ñàðààð õ¿¿õäèéã áàÿðëóóëäàã áàéæ. Îäîîãèéíõ øèã ýðýýí ìÿðààí ýëäýâ áýëýã ñýëò õîâîð áàéñàí áîëîõîîð õ¿¿õäèéí áîîâ ãýæ òóñäàà õèéãýýä ò¿¿íèéãýý áýëýãëýäýã áàéñàí òàëààð àõìàäóóä õóó÷èëäàã. Áàñ íàñ ºíäºð áîëæ áàéãàà, æèë íü îðæ áóé õ¿ì¿¿ñòýý òóñãàéëàí áýëýã áýëääýã áàéñàí òóõàé ÷ ñóäëàà÷èä õýëäýã þì. Ýíý á¿õíýýñ óëáààòàé áýëýã õàâòãàéðñàí íü ¿íýí. Ãýõäýý òà áèä æèëäýý õýí íýãýíäýý õýäýí óäàà áýëýã ºãäºã áèëýý. ßàãààä ãàíö òîõèîæ áàéãàà öàãààí ñàðààð îéð äîòíû õ¿ì¿¿ñýý áàÿðëóóëààä áýëýã ºã÷ áîëîõã¿é ãýæ. Àõ ä¿¿ñýýðýý íèéëýýä õýí íýãýíäýý õýðýãòýé, òîìîîõîí ýä ç¿éëèéã íü  àâ÷ ºãäºã áîëñîí, òîìîîõîí ðåñòîðàíä  áººíººðºº öóãëààä õ¿¿õä¿¿ä íü òîì÷óóääàà çîðèóëæ óðëàãèéí õºòºëáºð áýëääýã áîëñîí, òîäîðõîé öàãò áººíººðºº öóãëàí àõìàäóóääàà çîëãîîä õ¿¿õä¿¿ääýý áýëãýý ºãäºã ãýõ ìýò÷èëýí îð÷èí ¿åèéí, ñî¸ëòîé õýëáýðò îðóóëæ áàéãàà  ñàéí ñàéõàí þì çºí人 áèé. Òýð á¿õíèé òóõàé äóóãàðäàãã¿é àòëàà “Öàãààí ñàðûí ºäºð áóóç õóëãàéëæ áàéãààä áàðèãäàâ” ãýõ ìýò÷èëýí áýëýã äýìáýðýëã¿é áàðààí ìýäýýã ãîë ñýäâýý áîëãîäîã íü õýòýðõèé ºðººñãºë áóñ óó.

Öàãààí ñàðòàéãàà ¿ëäüå

Õî¸ðäóãààð  ñàðûí 14-íèéã ãýãýýí Âàëåíòèíèé ºäºð õýìýýí òýìäýãëýäýã áîëëîî. Àðâààä æèëèéí ºìíº áîë ýíý áàÿðûí òóõàé ìýääýã ìîíãîë õ¿í öººõºí áàéëàà. Óãòàà áîë Âàëåíòèí íýðòýé íýã ëàìûí ë ¿õñýí ºäºð þì áèëýý.  Õàðèí ºíººäºð ýíý áàÿðûã ¿¿ñýí ãàðñàí óëñààñ íü äóòàõã¿éãýýð ìîíãîë÷óóä òýìäýãëýäýã, íààäàì, öàãààí ñàð õî¸ðîîñ ìààíü äóòàõã¿é íóòàãøèæ áàéãààã íü áèä áýëõíýý õàðæ áàéíà. Àðâàííýãä¿ãýýð ñàðä òàëàðõëûí áàÿð ãýýä àìåðèêóóäûí òýìäýãëýäýã áàÿð áàñ ë ìîíãîë÷óóäûí áàÿð áîëæ ýõëýýä áàéãàà.

Õ¿ì¿¿ñ Öàãààí ñàðûí áàÿðò äóðã¿éäýý áèø, õàðèí çóðõàé÷ íýðòýé èõ ìýäýã÷äèéí öýöýðõýë õýð¿¿ëýýñ çàëõààä ë òýð ø¿¿ äýý. Áýë áýí÷èíòýéõýí íýã íü öàãààí ñàðààñ çóãòààãààä ãàäààä ÿâààä ºãäºã áîëñîí. Áàñ öàãààí ñàð øèã óéòãàðòàé áàÿð áàéõã¿é ãýñýí çàëóóñ óóøèéí ãàçàðò òóõëàõ íü íýìýãäýæ áàéíà.

ßìàð õóàíëèãààð øèíýëýõ âý ãýæ ìàðãàñààð áàéãààä ºíãºðñºí æèë ìîíãîë÷óóäûí ìààíü íýã õýñýã õÿòàäóóäòàé íýã ºäºð øèíýëñýí. Öàãààí ñàð íü ìîíãîë÷óóäûí òºð ¸ñíû èõ áàÿð.  Òèéìýýñ òºð íü ýíý òàëààð òîäîðõîé øèéäâýð ãàðãààä áàòàëãààæóóëààä ºã÷èõâºë ÿàñàí þì áý. Æèëèéí æèëä ìàðãàæ õýðýëäýæ, íýã õýñýã õ¿íèéã ÿíç á¿ðèéí êàëåíäàðü õýâëýæ áèçíåñýýðýý ºðñºëääºã äóíä ìîíãîë÷óóä ººðñ人 ¿íäýñíèé áàÿðààñàà çàëõàõ õàíäëàãà àæèãëàãäàæ áàéíà. “Æèëèéí æèëä ë õýçýý øèíýëýõ âý ãýæ ìàðãàõ þì” õýìýýí äóðã¿éõýí äóóãàð÷, çóðàãòûí ñóâãàà ñîëüæ áàéãàà õ¿í òàíû ìèíèé ýðãýí òîéðîíä îëîí áàéíà.

Ìîíãîë÷óóäûã öàãààí ñàðàà õýð¿¿ëýýð óãòàæ, áýëýãã¿é ¿ãñ õýëýëöýæ, àä ¿çýæ áàéõ çóóð öààãóóð ÷èíü õÿòàäóóä “Õàâðûí òýðã¿¿í ñàðûí öàãààí ñàðûí øèíèéí íýãýí ãýäýã áàÿð ìàíàéõ âàà” ãýýä ñóóæ áàéõûã ¿ã¿é ãýõ ãàçàðã¿é. Ìîíãîëûí ò¿¿õ ñî¸ëûí ºâ¿¿ä áàéòóãàé ×èíãýñ õààíûã ìààíü ìàíàéõ ãýæ ¿ðãýëæ áóëààöàëääàã õÿòàäóóä õººìèéã ººðñäèéíõºº íýð äýýð äýëõèéí ºâä á¿ðòã¿¿ëñýí. Ò¿¿íýýñ ºìíº “Ãýñýð”, “Æàíãàð” áàñ õÿòàäûíõ áîëñîí. Îäîî “äýëõèéä ãàíöõàí” ãýæ áèäíèé áàðäàìíàäàã äýýëòýé ìààíü áóëààöàëäàæ ýõýëñýí òºäèéã¿é, óóë îâîî òàõèõ çýðýã çàí ¿éë¿¿äèéã ÷ ìºí ë õÿòàä òàìãàòàé áîëãîõ ãýæ îðîëäîæ áàéãàà. Óðòûí äóó, ìîðèí õóóð äîòîð ãàçðûíõ áîëãî÷èõîîã¿é äýëõèéí ºâä Ìîíãîëûíõ ãýæ äàíñëóóëæ àâààã¿é áîë ºäèéä õàí ¿íäýñòíèéõ áîë÷èõñîí áàéõ ìàãàäëàëòàé áàéñàí áèëýý.

Äýëõèé äàÿàðøèæ áàéãàà íü ¿íýí õýäèé ÷ ¿¿íèéã äàãààä Ìîíãîëûí ãýñýí þì á¿õýí õÿòàäæèæ áîëîõã¿é. ¯¿íèéã õ¿ëýýí çºâøººð÷ áàéãàà þì øèã Ìîíãîëûí ãýñýí îíöëîãòîé ºâ ñî¸ëîî ºìíºä õºðø ð¿¿ãýý àëäààä áàéâàë Öàãààí õýðýìíýýñ íààø õÿòàä øààõàéí ìºð ãàðãàõã¿é ãýæ òýìöýæ ÿâñàí ýöýã äýýäñèéí ìààíü ãýãýýí ñ¿íñ áèäýíä ãîìäîõ áóé çà.

ªíººäºð ìîíãîë÷óóäûí ýðèéí ãóðâàí íààäìûí ºäºð ãýýä õàðü îðîíä áèäíèé ºìíººñ áàÿð òýìäýãëýäýã ãàäààä õ¿í áàéäàã áèë ¿¿. ¯ã¿é ø¿¿ äýý. Òèéì áàéòàë ÿàãààä ìîíãîë÷óóä Öàãààí ñàðûí áàÿðàà àä ¿çíý âý. Àä ¿çýõèéí îðîíä àðàé ººð ºíö㺺ñ, àðàé ãýãýýòýé òàëààñ íü, äàõèí äàâòàãäàøã¿é çºâõºí áèäíèé áàÿð ãýäýã òàëààñ íü õàðæ òýìäýãëýå, áàñ àâ÷ ¿ëäýå, ¿ð õîé÷äîî ÷ áàñ óëàìæëàí ¿ëäýýå.

 

Ярилцлагууд

 ÓÄÝÒ-ûí çàõèðàë Ä.Öýðýíñàìáóó:  Áè ººðèé㺺 òåàòðûí “çàðö” ãýæ õýëýõ äóðòàé

Óëñûí äðàìûí ýðäìèéí òåàòðûíõàí 80 æèëèéí îéãîî òýìäýãëýæ áàéíà. Òóñ òåàòðûí çàõèðàë Ìîíãîë Óëñûí óðëàãèéí ãàâüÿàò ç¿òãýëòýí Ä.Öýðýíñàìáóóòàé ÿðèëöëàà.

-Òà ìîíãîëûí óðëàãèéí ñàëáàðò òýð äóíäàà ÓÄÝÒ-ò 20 ãàðóé æèë àæèëëàæ áàéãàà õ¿í. Åð íü òà óðëàãòàé õýð îéð ºññºí õ¿í áý?

-Áè óðëàãèéí ãàë òîãîîíä 30 øàõàì æèë àæèëëàæ áàéíà. Óðëàãòàé îéð áàéõ ýõëýë íü ìèíèé ãýðèéí õ¿ì¿¿æèëòýé õîëáîîòîé áàéñàí þì áîëîâ óó. ßàãààä ãýâýë ìàíàé ààâ ýýæ õî¸ð ñàéõàí äóóëäàã, àâüÿàñòàé õ¿ì¿¿ñ áàéëàà. Ýýæ èêýë õºãæ캺 òîãëîîä  ë àõ, ýã÷, ä¿¿ íàð áèä á¿ãä áèé áèåëäýã, áàñ ààâûãàà äóóðèàæ äóóëäàã,  ãýðòýý ë êîíöåðò òîãëî÷èõäîã àéë áàéñàí þì. Ààâ ìààíü èõ ñàéõàí äóóëäàã, íàéðàíä çàëàãäààä ÿâ÷èõäàã õ¿í áàéëàà. “Òàíàé ààâã¿éãýýð íàéð ýõýëäýãã¿é áàéñàí” ãýæ ìàíàé íóòãèéíõàí ÿðüäàã þì. Äóíä ñóðãóóëüä áàéõäàà ÷, Ýðäýíýòèéí ¿éëäâýðò àæèëëàæ áàéõäàà ÷ óðëàã óðàí ñàéõàíä áàéíãà îðîëöäîã  áàéëàà.

-Ýðäýíýò ãýäýã ãàäààä äîòîîä, õîò, õºäºº ãýýä òàë òàëààñ öóãëàñàí çàëóóñûí õîò áàéñàí. Çàëóóñ öóãëàñàí ãàçðûã äóó õóóðã¿éãýýð òºñººëºõ àðãàã¿é áàéõ?

-Òèéì ø¿¿. Ìàíàé ¿éëäâýðò öåõ, òàñãèéí óðëàãèéí ¿çëýãýýñ ýõëýýä ñî¸ë óðëàãèéí àðãà õýìæýý áàéíãà áîëíî. Òýð ¿åä Óóðõàé÷íû ñî¸ëûí îðäíû äýðãýä óëñ òºðèéí äóóíû “Êóìà” ãýæ õàìòëàã øèíýýð áàéãóóëàãäàæ, òýð õàìòëàãò äóóëæ, óëñ òºðèéí äóó äóóëàà÷äûí óðàëäààíä Óëààíáààòàðò èðæ îðîëöäîã ë áàéëàà. Ýíý á¿õýíä îðîëöîæ äóó õóóð, á¿æèã íààäàìòàé îéð ÿâñàí ìààíü êèíî äðàìûí àíãèéí øàëãàëòàä òýíöýõ, óëìààð èõ óðëàãèéí ¿¿äèéã àëõàõàä òóñàëñàí áàéõ.

-Òýð ¿åä òàíûã íàìûí ãèø¿¿í ó÷ðààñ êèíî äðàìûí àíãèä àâàõã¿é ãýñýí ÿðèà õººðºº ãàð÷ áàéñàí ãýë¿¿?

-Òèéì ÿðèà Ýðäýíýòèéí óóðõàé÷íû ñî¸ëûí îðäíû õºãæìèéí áàãø, õºãæìèéí çîõèîë÷ í.Îî¸î, ìàíàé áàãø Ã.Äîðæñàìáóó õî¸ðûí õîîðîíä áîëæ áàéñàí þì áèëýý. Áè õîæèì ë ñîíññîí. 1981 îíä Áàãøèéí äýýä ñóðãóóëèéí êèíî äðàìûí àíãèä ýëñýëò àâàõààð Ã.Äîðæñàìáóó áàãø òýíä î÷èæ àæèëëàñàí þì. Òýð ¿åä êèíî äðàìûí àíãèéí ýëñýëòèéí øàëãàëòàä Ýðäýíýòýýñ 300 ãàðóé õ¿¿õýä, çàëóó÷óóä øàëãóóëñàí. Øàëãàëòàä òýíöñýí ÷èíü íàìàéã Äîðæîî áàãø “Ýíý ÷èíü íàìûí ãèø¿¿í þì áàéíà, àâàõã¿é” ãýõýä Îî¸î ãóàé “×è ìýðãýæëýýðýý ë òýíöýæ áàéíà ãýæ ¿çýæ áàéãàà áîë àâ” ãýæ  õýëæ áàéñàí ãýäýã þì áèëýý. Áàãø ìààíü èíãýæ Ýðäýíýò ¿éëäâýðèéí çàñâàð ìåõàíèêèéí çàâîäûí òîêàðü÷èí çàëóóã èõ óðëàã ðóó õºòºëæ àâ÷èðñàí áóÿíòàé õ¿í.

-Íàìûí ãèø¿¿í áàéñàí ãýõýýð òà çàëóóãààñàà äàðãà õèéñýí áîëîëòîé?

-Áè Ýðäýíýòèéí ¿éëäâýðò ãóðâàí æèë àæèëëàõäàà çàëóó òîêàðü÷äûí àæèë ìýðãýæëèéí óðàëäààíä ãóðâàí óäàà ò¿ð¿¿ëæ, Ýðäýíýò ¿éëäâýðèéí õºäºëìºðèéí àâàðãà áîëæ, çàëóó÷óóäûí ãàâøãàé÷ áðèãàä áàéãóóëàí àæèëëàæ, àëòàí ìåäàëèàð øàãíóóëæ, òýð ¿åäýý òýðã¿¿íèé àæèëòàí ãýãäýí ìàíäàæ ë ÿâæýý. Òýãýýä ë íàìàéã íàìûí ãèø¿¿íýýð ýëñ¿¿ëñýí áàéõ. Êèíî äðàìûí àíãèéí îþóòàí áîëñîí ÷èíü áàãø øóóä ë “Ýíý çàëóó íàìûí ãèø¿¿í þì áàéíà, àíãèéí äàðãà áîëãîíî” ãýñýí íü áàãø ìààíü íàäàä èòãýæ áàéñíû èëðýë áàéõ. ͺ㺺 òàëààð áàãø ìààíü “Áè Öýðýíñàìáóóã æ¿æèã÷íýýð áýëäýæ áàéãàà þì áèø. Ýíý õ¿íèéã áè òåàòðûí äàðãà óäèðäàõ àæèëòíààð áýëäýæ áàéãàà þì” ãýæ áàãø íàð, òåàòðûíõàíä õýëäýã áàéñíûã õîæèì äóóëñàí.

-Öýðýíñàìáóóã õºäººãèéí òåàòðûí äàðãààð õ¿÷ýýð òîìèëæ ÿâóóëñàí ãýæ òýð ¿åèéí Ñî¸ëûí ÿàìíû îðëîã÷ ñàéä áàéñàí Æ.Áààòàðöîãò ãóàé õýëæ áàéñàí?

-Ñóðãóóëèà òºãñòºë Áàÿíõîíãîð àéìãèéí Õºãæèìò äðàìûí òåàòðûí äàðãààð òîìèë÷èõëîî. ¨ñòîé ë ìýë ãàéõàæ, öýë õºõºðíº ãýã÷ áîëñîí. ßâàõã¿é áàéõ ãýæ ¿çñýýí áàñ. Õî¸ð ñàð ãàðóé àðãà ñààì õèéñýí ÷ ä¿ðýì æóðàìä çàõèðàãäàí ÿâàõààñ ººð àðãàã¿é áîëñîí. “Ìàíàé òåàòðûí øèíý äàðãà ãýæ íîãîîí öóâòàé ãîäãîð øàð áàíäè èðñýí áàéíà” ãýæ Áàÿíõîíãîðûí òåàòðûí àõìàä óðàí á¿òýýë÷èä ÿðüæ áàéñàí ãýäýã. Áàÿíõîíãîðûí òåàòð ãýæ 100-ãààä óðàí á¿òýýë÷, àæèë÷èíòàé òîì áàéãóóëëàãà áàéëàà.

Òýð ¿åä àéìãèéí àëáàí áàéãóóëëàãóóäûí äàðãà íàðûí øóóðõàé çºâëºãººí äîëîî õîíîãèéí íýã äýõ ºäºð á¿ð áîëäîã áàéæ. Ìèíèé õóâüä õàìãèéí ýõíèé øóóð­õàéä íü ñóóëàà. Ãýòýë àéìãèéí äàðãà Õ.Äàø÷èéðýâ ãóàé çºâºë㺺íèé òºãñãºëä “Øèíýýð èðñýí òåàòðû í äàðãà áîñ” ãýëýý. Áè ÷ äîòðîî íàìàéã òàíèëöóóëàõ ãýæ áàéãàà þì áîëîâ óó ãýñýí ÷èíü ó÷èðã¿é çàãíàäàã áàéãàà. “Ýíý íºõðèéã õàð. Äýýä ñóðãóóëü îíö òºãññºí ãýæ áàéãàà, òýãòýë çàíãèà ÷ áàéõã¿é” ãýýä ë çàãíàæ ãàðëàà. Òýíä áàéñàí 100 ãàðóé õ¿í á¿ãä íàä ðóó ýðãýæ õàðààä áè è÷ñýí ÷ ãýæ æèãòýéõýí. Òýð õóðëààñ ãàðààä äýëã¿¿ðýýñ çàíãèà õóäàëäàæ àâààä ò¿¿íýýñ õîéø áàðàã ë ºäºð øºíºã¿é ç¿¿ñýí áàéõ.

-Íîãîîí öóâòàé ãîäãîð çàëóóã Áàÿíõîíãîðûí òåàòðûíõàí ÿàæ õ¿ëýýæ àâàâ?

-Áàÿíõîíãîð àéìãèéíõàí ãàäíààñ î÷ñîí ººð íóòãèéí õ¿ì¿¿ñèéã ãàäóóðõäàãã¿é ¸ñòîé ë íºãºº “íóòàã íü õîíãîð, ñýòãýë íü õîíãîð, àäóó íü õîíãîð” ãýäýã ø¿ëýã øèãýý ñàéõàí ñýòãýëòýé àðä ò¿ìýí áàéñàí.

Àæëàà àâààä ñàð ÷ áîëîîã¿é áàéòàë ìèíèé àðààñ òýð ¿åä îäîî ýíý ìîðèí õóóðûí ÷óóëãûí Óðàí ñàéõíû óäèðäàã÷, àðäûí æ¿æèã÷èí Ö.Áàò÷óëóóí íàéç ìààíü õºãæìèéí áàãø, óäèðäàà÷ààð òîìèëîãäîí î÷èæ áàéñàí þì. Áàò÷óëóóí ÓÀÄÁ×-ä óäèðäàà÷ààð àæèëëàæ áàéñàí õàðüöàíãóé àæëûí òóðøëàãàòàé áîëîõîîð ìèíèé õàìãèéí îéðûí çºâëºõ áàéæ èõ òóñ äýì áîëäîã áàéëàà. ̺í íýðò õºãæìèéí çîõèîë÷, òºðèéí ñî¸ðõîëò ×èíçîðèã, òåàòðûí íàéðóóëàã÷ààð Îãîîí, á¿æèã äýãëýý÷, á¿æãèéí áàãø  Äýëýãäîðæ, íàéðàë äóóíû àíãèéí áàãø, õîðìåñòåð Æ.Áàòõ¿ëýã çýðýã õ¿ì¿¿ñòýé õàìò ãóðâàí æèë àæèëëàæ áàéñàí. Áèä ãàð íèéëæ Áàÿíõîíãîð àéìãèéí òåàòðò 3 æèë îëîí ñàéõàí õ¿ì¿¿ñòýé õàìòàð÷ àæèëëàæ èõ ÷ ç¿éëèéã ñóð÷ òåàòðûí õàìò îëíûõîî òàëàðõàë, õàéð õ¿íäýòãýëèéã õ¿ëýýæ, îëîí ñàéõàí óðàí á¿òýýë òóóðâèæ ¿çýã÷ îëíûã áàÿñãàæ áàéëàà. Ýíý á¿õíèéã îäîî ýðãýýä äóðñàõàä èõ ñàéõàí áàéíà. 

-Òàíû ãóðâàí æèëèéí òîìèëîëòûã äóóñãààä òàòñàí óó?

-Àíõ ñî¸ëûí ÿàì íàìàéã 3 æèë ñàéí àæèëëàâàë áóöààæ àâíà ãýñýí áîëçîëòîé ÿâóóëñàí þì. Ãýòýë 3 æèëèéí òîìèëîëò äóóñààä Óëààíáààòàð ðóó øèëæèõ õ¿ñýëòèéã àéìãèéí íàìûí õîðîîíû çàõèðãààíä ãàðãàñàí ÷ õ¿ëýýæ àâäàãã¿é. Õàðèí ýíý ¿åä ìàíàé õàäàì ààâûí øàâü íàìûí òºâ õîðîîíû ¿çýë ñóðòëûí õýëòñèéí ýðõëýã÷ýýð àæèëëàæ áàéñàí ×.Ò¿ìýíäýëãýð ãýäýã òîì äàðãà òóñàëæ áàéæ õîò ðóó èðýõ ýðõòýé áîëñîí.

Óëààíáààòàðò èðýýä 1988 îíû äîëäóãààð ñàðûí 16-íä ÿàìàí äýýðýý î÷èæ ãóðâàí æèëèéí òîìèëîëòîî òàéëàãíàëàà. Íàäààñ ºìíº àéìãààñ ìèíèé øèëæ¿¿ëýã òîäîðõîéëîëò èð÷èõñýí áàéñàí þì áèëýý. Íàìàéã ÿàìíû áîëîâñîí õ¿÷íèé õýëòñèéí äàðãà Áàë÷èíäîðæ ãóàé  “×è ñàéí àæèëëàñàí áàéíà, ÿàì ÷àìàéã ÿâóóëàõäàà õýëñýí ¿ãýý ìàðòààã¿é áàéãàà, ÷àìä áèä àæèë ºãíº” ãýñýí. Òýð ¿åä õ¿¿õýëäýéí òåàòðûí äàðãà, Äðàìûí òåàòðûí îðëîã÷ äàðãà íàð òýòãýâýðòýý ãàð÷ áàéñàí þì áèëýý. ÕÇÒ-ûí äàðãûã ººð÷ëºõ ÿàìíû áîäëîãî áàéñàí þì óó äàà. Ýíý ãóðâàí àæëààñ íýãèéã íü ñîíãî ãýæ íàäàä ñàíàë áîëãîñîí. Áè òåàòðûí îðëîã÷ äàðãààð àæèëëàõààð øèéäñýí. ßàãààä ãýâýë íèéñëýëä óðëàãèéí òîì áàéãóóëëàãà óäèðäàíà ãýõýýñ àéæ áàéñàí õýðýã ë äýý.  Èíãýýä ë íýã òàëààðàà ñîíãîæ, áàñ ÿàìíû òîìèëîëîîð ÓÄÝÒ-ûí îðëîã÷ äàðãààð 1988 îíû äîëäóãààð 18-íä èðæ 2001 îí õ¿ðòýë 13 æèë àæèëëàñàí.

-Îäîî òåàòðûí îðëîã÷ äàðãààð Í.Ñóâä àæèëëàæ óðàí á¿òýýë òàëàà õàðèóöàæ áàéãàà áîë òàíû ¿åä îðëîã÷ äàðãûí àæèë ¿¿ðýã þó áàéâ?

-Ìèíèé õàðèóöäàã àæëûí ÷èãëýë àæ àõóé, ¿çâýð ¿éë÷èëãýýíèé ÷èãëýëèéí àæèë áàéñàí. պ人 òîìèëîîä áàñ òåàòðûí îðëîã÷îîð àæèëëóóëààä áàéñàí íü áîëîâñîí õ¿÷íýý áýëäýýä ë áàéñàí þì áèëýý ë äýý.Òýð ¿åä áîëîâñîí õ¿÷íèé áîäëîãî ãýäýã õ¿í òóñ á¿ð äýýð íàðèéí áàéäàã áàéëàà. Õàðèí 1990 îíîîñ ýõëýýä  ãàíö òåàòð óðëàã áèø óëñ íèéãìýýðýý áóæèãíàæ ýõýëñýí ø¿¿ äýý. Ìîíãîëûí ñî¸ë óðëàãèéí ñàëáàð òýð õ¿íä õýö¿¿ ¿åä òºñººëæ õýëáýë äàëàé ðóó øèäýãäñýí çîìãîë ìýò ë áîëñîí þì ø¿¿ äýý. Ýíý õ¿íä õýö¿¿ ¿å 2000 îí ýõýí  õ¿ðòýë ¿ðãýæèëñýí. Ãýõäýý òýð õ¿íä õýö¿¿ ¿åèéã áèä òåàðòàà õàéðòàé, ñýòãýëòýé õ¿ì¿¿ñèéí áóÿíààð òóóëààä ë ãàðñàí.

-1990-ýýä îíû ýõýýð áàéãóóëëàãà áîëãîí äàðãàà ñîëüæ îãöðóóëæ ººð÷èëñºí áàéõ. Òýð æèøãèéã òåàòð òîéð÷ ãàðààã¿é áàéõ àà?

-Íèéãìèéí òýð äàâàëãàà òåàòðûã òîéð÷ ãàðààã¿é ýý. Íýã ìýäýõýä ë òåàòðûí äàðãûã îãöðóóëæ, øèíý äàðãà ñîíãîõ òóõàé àñóóäàë ÿðèãäààä ýõýëñýí. Îëîí õ¿í ºðñºëäºæ ñ¿¿ë÷èéí øàòàíä Ã.Äîðæñàìáóó áàãø, æ¿æèã÷èí Ã.Ýíõòàéâàí íàð òóíàæ ¿ëäýæ, Äîðæñàìáóó áàãø òåàòðûí äàðãààð ñîíãîãäîæ áàéñàí ò¿¿õòýé. Äîðæñàìáóó áàãøèéí äàðàà 1994 îíä Çîðèã ãóàé òåàòðûí äàðãà áîëñîí. Áè èíãýæ ýíý ãóðâàí äàðãûí îðëîã÷îîð àæèëëàñàí. Ãóðâàí äàðãà ìààíü ººð ººð àðãà áàðèëòàé, òýð á¿õíýýñ íü íàäàä ñóðàõ þì èõ áàéñàí.

-1990 îíä Ìîíãîëûí ñî¸ë óðëàãèéí ñàëáàð äàëàé ðóó øèäýãäñýí çîìãîë øèã áîëñîí ãýëýý.  Åð íü òåàòðûí ¿éë àæèëëàãàà õ¿íäýðñýí øàëòãààí íü þóíä áàéñàí áý?

-Õàìãèéí ãîë íü òýð ¿åä òºðººñ óðàí á¿òýýë õèéõ ñàíæ¿¿æèëòèéã çîãñîîñîí íü òåàòðûí ¿éë àæèëëàãàà õ¿íäðýõ ãîë øàëòãààí áîëñîí þì. Óëñààñ áèäýíä áàéð, öàëèíãèéí çàðäëûã ë ºãººä óðàí á¿òýýë áóþó ¿íäñýí ¿éëäâýðëýëýý ÿâóóëàõ ìºíãºã¿é áîë÷èõîîð ÿàõ áèëýý. Óðàí á¿òýýë õèéõ ìºíãºã¿é áîëæ, ¿íäñýí ¿éëäâýðëýë ÿâàãäàõã¿é áîëîõîîð óðàí á¿òýýë÷èä àæèëã¿é áîëæ, çàðèì íü àæëààñàà ãàð÷ ãàõàé 纺æ ýõýëñýí äýý. Òýð ¿åä æ¿æèã÷èä, óðàí á¿òýýë÷äèéí òýí õàãàñ íü àæëààñàà ãàð÷ áàéñàí. Ýíäýýñ õî¸ð äàõü õ¿íäðýë ýõýëæ áàéãàà þì. Áîëîâñîí õ¿÷èíã¿é áàéæ ¿íäñýí ¿éëäâýðëýë áîëîõ óðàí á¿òýýë õèéõ áîëîìæã¿é áîëíî ø¿¿ äýý. Ãýõäýý áàäàð áàðèõ ¿åäýý áàäàð áàðèàä ÿàæ èéãýýä õààëãàà áàðü÷èõã¿é óðàí á¿òýýë õèéñýýð ë áàéñàí.

Ýíý óëààí áàéøèíä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã ìýðãýæëèéí óðëàãèéí 3 áàéãóóëëàãà áàéäàã. Òýãýýä ÷óóëãà ìàíàéõ õî¸ð íýã òàéçûã õóâààæ àøèãëàäàã. 1960-ààä îíîîñ ýõýëñýí ýíý çîâëîí ºíººã õ¿ðòýë ¿ðãýëæèëæ áàéíà. Ýíý áàéøèíãèéí ¿íäñýí ¿éë÷èëãýýã ìàíàé áàéãóóëëàãà õàðèóöäàã. Òýãëýý ãýýä óëñààñ íýìýëò ñàíõ¿¿æèëò àâààä áàéäàã þì áàéõã¿é. Áàéðíû õ¿íäðýë íü çàõ çýýëèéí ¿åä á¿ð õýö¿¿ áîëñîí òóë òóõàéí ¿åä ÿàìíààñ Òåàòðûí áàéðíû çàõèðãàà ãýæ áàéãóóëñàí. 1998-2001 îíä  ýíý çàõèðãààíû äàðãààð íàìàéã òîìèëæ áàñ ë õ¿íä õýö¿¿ã òóóëñàí äàà.

-Òàíûã 2001 îíä ÓÄÝÒ-ûí äàðãààð òîìèëîãäîæ èðýõýä çàõ çýýëä øèëæñýíòýé õîëáîîòîé õ¿íäðýë áýðõøýýë ãàéã¿é áîëñîí áàéâ óó?

-2001 îíû àðâàííýãä¿ãýýð ñàðûí ñ¿¿ë÷ýýð Áîëîâñðîë, ñî¸ë øèíæëýõ óõààíû ÿàìíû ñàéä À.Öàíæèäûí òóøààëààð ÓÄÝÒ-ûí çàõèðëûí àæèëä òîìèëîãäñîí. Ò¿¿íýýñ õîéø 10 ãàðóé æèë áîëæýý. Îäîî ÷ òºðººñ óðàí á¿òýýëèéí ñàíõ¿¿æèëòèéã õàíãàëòòàé ºã÷ áàéãàà þì áàéõã¿é. Ãýõäýý 1990-2001 îí õ¿ðòëýõ ¿åèéíõ øèã õ¿íäðýëòýé áàéäëààñàà áîë ãàðñàí.

Òåàòðûí çàõèðëààð òîìèëîãäîîä á¿õ þì ººðèéí òîëãîé äýýð èðýõýýð õ¿íä áàñ íýã ç¿éë áîäîãääîã ë þì áèëýý. Òýãýýä õóó÷èí àðãà áàðèëààð àæèëëàæ, õàìò îëíûã óäèðäàæ áîëîõã¿é þì ãýäãèéã õàìãèéí ò¿ð¿¿íä îéëãîñîí. Ýõëýýä ººðèé㺺 áîëîâñðóóëàõ øààðäëàãàòàé ãýæ ¿çýýä Óäèðäëàãûí àêàäåìèä ýëñýí îðæ îð÷èí ¿åèéí óäèðäàõóéí óõààíûã ñóäëàæ, õóóëü ýðõ ç¿éí ìýäëýãýý äýýøë¿¿ëýõèéí òóëä “Èõ çàñàã” èõ ñóðãóóëèéí õóóëèéí àíãèä ý÷íýýãýýð òóñ òóñ ñóðàëöñàí. Àæëàà õèéãýýä õàæóóãààð íü õî¸ð ÷ ñóðãóóëüä ñóðàëöàõ íàäàä ìàø õýö¿¿ áàéñàí ÷ ñóðàõààñ ººð àðãà áàéãààã¿é. Èíãýæ ñóðàëöààä îíîëûí ìýäëýãýý òåàòðûíõàà ¿éë àæèëëàãààíä õýðýãæ¿¿ëæ ýõýëñýí. Òóõàéëáàë, ýõëýýä 2002-2004 îí äóóñòàë ñòðàòåãè òºëºâëºãºº áîëîâñðóóëñàí. Äàðàà íü 2004-2008, 2009-2017 îí õ¿ðòëýõ óðò õóãàöààíû òºëºâëºãºº áîëîâñðóóëàí àæèëëàæ áàéíà. Ýíý á¿õíèéã áè ãàíöààðàà õèéãýýã¿é. Òóõàéëáàë Óäèðäëàãûí àêàäåìèéí áàãø íàð, òåàòðò áàã áîëæ àæèëëàæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñèéíõýý òóñ äýìòýéãýýð ýíý àæëûã õèéñýí. Åð íü òýãýýä àëèâàà àæëûã çºâ òºëºâëºëò õèéæ, ñàéí çîõèîí áàéãóóëàõ, ã¿éöýòãýë ¿ð ä¿íã íü õÿíàõ ë èõ ÷óõàë äàà.

-Àëèâàà ñòðàòåãè òºëºâëºãºº ýðõýì çîðèëãî, àëñûí õàðàà ãýýä ýõýëäýã. Òåàòðûí õóâüä  þó ãýæ òîäîðõîéëîâ?

-Ìàíàé òåàòðûí ýðõýì çîðèëãî áîë èõ ýíãèéí. “Ìýðãýæëèéí ºíäºð òºâøèíä ÷àíàðòàé óðàí á¿òýýë òóóðâèæ, àðä ò¿ìíèé îþóíû õºòº÷ áàéõ” ãýæ òîäîðõîéëñîí. Ìàíàé áàéãóóëëàãûí àëñûí õàðàà áîë “Ìîíãîëûí òåàòðûí óðëàãò ìàíëàéëàí øèíý÷ëýã÷ áàéæ, äýëõèéí òåàòð óðëàãèéí õºãæèëä õóâü íýìðýý îðóóëàõ” ãýñýí àëñûí õàðààòàé. ¯¿íèéãýý õýðýãæ¿¿ëýõèéí òóëä óðò áîëîí äóíä õóãàöààíû õºòºëáºð áîëîâñðóóëàí àæèëëàæ áàéíà. Äóíä õóãàöààíû õºòºëáºðººñºº æèëèéíõýý ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðºº áèä áîëîâñðóóëæ àæëàà òºëºâëºäºã. Æèëèéí àæëàà óëèðàë, ñàð á¿ðýýð ä¿ãíýæ õàìò îëîíäîî òàéëàãíàæ, ã¿éöýòãýë ¿ð ä¿íã íü òîîöäîã. Õºãæëèéí çîðèëòóóäàà ÷ òîäîðõîéëñîí äýä õºòºëáºð¿¿ä ãàðãàí õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà.

Òåàòðûí çàõèðëûí ãîë ¿¿ðýã íü øèíý óðàí á¿òýýë õèéõ, àæèë ¿éë÷èëãýý õýâèéí ÿâóóëàõ íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëýõ, õºðºí㺠ìºí㺠îëîõ, õàìò îëíû íèéãìèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýõ, òåõíèê õýðýãñýë, òîíîã òºõººðºì溺 øèíý÷ëýõ, çàñâàð òîõèæèëò õèéõ ãýýä îðîëöîõã¿é àæèë ãýæ áàéõã¿é äýý. Çàðèìäàà ÷ öàã íàðã¿é ë àæèëëàíà. Ýíý óòãààðàà áè ººðèé㺺 òåàòðûí “çàðö” ãýæ õýëýõ äóðòàé. ¯¿íýýñ è÷ýýä íýðýëõýýä áàéõ þì áàéõã¿é.

 -Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä òåàòðò îëîí øèíý æ¿æã¿¿ä õèéãäýæ ¿çýã÷äèéí òîî íýìýãäýæ áàéãààã áèä ìýäíý. ßàæ àæèëëààä ÿìàð èéì ¿ð ä¿íä õ¿ðýâ?

-Íàìàéã àæèëä òîìèëîãäîõîä áàéíãà òîãëîõ óðàí á¿òýýëèéí òîî èõ öººð÷, æ¿æèã òîãëîãäñîí ÷ ¿çýõ ¿çýã÷äèéí òîî èõ öººí áàéñàí. Óðàí á¿òýýëèéí òîîã íýìýãä¿¿ëýõ, ìàðêåòèíã, ìåíåæìåíòèéí îíîâ÷òîé áîäëîãî áîëîâñðóóëæ ÿàðàëòàé õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãà áàéñàí ó÷ðààñ ìàðêåòèíã, îëîí íèéòòýé õàðèëöàõ àëáûã 2002 îíä áàéãóóëæ, ìýðãýæëèéí õ¿ì¿¿ñèéã óðüæ àæèëëóóëñàí. Ýíý àæëûí ¿ð ä¿í ÷ ãàðñààð áàéãàà. ªìíº îëîí æèë óðàí ñàéõíû óäèðäàã÷ õèéæ áàéñàí òóðøëàãàòàé, íýð õ¿íäòýé óðàí á¿òýýë÷ Í.Ñóâäàà áàãøèéãàà óðüæ òåàòðûí äýä çàõèðëààð àæèëëóóëñàí. Ñ¿¿ëèéí 10 æèëèéí õóãàöààíä 33 æ¿æèã øèíýýð òàéçíû á¿òýýë áîëãîæ õóó÷èí óðûí ñàíä áàéñàí óðàí á¿òýýë¿¿äýýñ 10-ààä æ¿æãèéã ñýðãýýæ, áàñ ãýðýýò õýëáýðýýð îëîí óðàí á¿òýýëèéã øèíýýð òàéçíû á¿òýýë áîëãîñîí. Îäîî òåàòðûí óðûí ñàíä 30 ãàðóé á¿òýýë òîãëîãäîæ áàéíà.

2001 îíä 20 îð÷èì ìÿíãàí õ¿íä ¿éë÷èëæ äóíäæààð 15-20 ñàÿ òºãðºãèéí îðëîãî îëäîã áàéñàí. Õàðèí 2011 îíû áàéäëààð æèëäýý 50 îð÷èì ìÿíãàí õ¿íä ¿éë÷èëæ, 150-200 ñàÿ òºãðºãèéí îðëîãîòîé àæèëëàæ áàéíà. պ人 îðîí íóòàãò ñî¸ë óðëàãààð ¿éë÷èëäýã àæëûã ñýðãýýæ æèëä 2-3 àéìàãò “ÓÄÝÒ-ûí ºäð¿¿ä” àÿëàí òîãëîëòûã 2002 îíîîñ ýõëýí çîõèîí áàéãóóëæ, ¿çýã÷äèéí òàëàðõàë õ¿ëýýæ áàéíà. ¯¿íèé çýðýãöýý 2001 îíîîñ õîéø ìàòåðèàëëàã áààçàà áýõæ¿¿ëýõ, òåõíèê õýðýãñýë, òîíîã òºõººðºì溺 øèíý÷ëýõ, çàñâàð òîõèæèëò õèéõýä òîãòìîë çàðäëààñ ãàäíà íýã òýðáóì ãàðóé òºãðºãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã îëæ äýýðõ àæèë ¿éë÷èëãýýíä çàðöóóëñàí. Óðò õóãàöààíû õºòºëáºðò õàìò îëíû íèéãìèéí àñóóäàëä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ, öàëèí óðàìøóóëëûã íýìýãä¿¿ëýõ, îðîí áàéð, àõóé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ çîðèëãîòîé äýä õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëæ àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà.

-Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä æ¿æãèéí óðàëäààí çàðëàæ á¿òýýë øàëãàðóóëæ áàéãàà. Ãýòýë óðàí á¿òýýë ãýäýã ñóááîòíèê ìàÿãààð õèéäýã àæèë áèø ãýñýí ø¿¿ìæëýë áàéäãèéã òà äóóëñàí áàéõ?

-Òåàòð ñ¿¿ëèéí õýäýí æèëä æ¿æãèéí çîõèîëûí óðàëäààíûã ãóðâàí óäàà çîõèîí áàéãóóëñàí. Ýíý óðàëäààíä øàëãàðñàí á¿òýýë¿¿äýýð òåàòðûí óðûí ñàí øèíý óðàí á¿òýýë¿¿äýýð áàÿæñàí.Ýíý áîë áèäíèé çîõèîí áàéãóóëñàí àæûí ¿ð ä¿í. Òóõàéëáàë; ºíãºðñºí îíä ò¿¿õýí æ¿æãèéí óðàëäààí çàðëàõàä 30 ãàðóé á¿òýýë èðñýí. Ýíý óðàëäààíä øàëãàðñàí á¿òýýëýýðýý Õ¿íí¿ ã¿ðíèé 2220 æèë, òåàòðûíõàà 80 æèëèéí îéä çîðèóëæ øèíý æ¿æèã á¿òýýõýýð îäîî àæèëëàæ áàéíà.

Åð íü òåàòð àíõ áàéãóóëàãäàæ áàéñàí ¿åýñ ýõëýí æ¿æãèéí çîõèîëûí õîìñäîë áàéíãà ë áàéñààð èðñýí. Ä.Íàìäàã ãóàé óõààíòàé õ¿í áîëîõîîð 1970-ààä îíû ¿åä ãýðèéí ñóðãàëòààð æ¿æãèéí çîõèîë÷äûã áýëäýæ áàéñàí íü íýã õýñýãòýý æ¿æãèéí çîõèîëîîð “öàíãàõã¿é” áàéõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëæ ºã÷ áàéñàí áàéäàã.. Îäîî áîë öººõºí õ¿í áè÷èæ áàéíà ø¿¿ äýý. Òèéìýýñ ýíý ÷èãëýëýýð á¿òýýë òóóðâèæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñò óðàì õàéðëàæ ÿàãààä áîëîõã¿é ãýæ. ªíãºðñºí îíû óðàëäààíûã ÿàìíààñ äýìæèæ, õºðºí㺠ñàíõ¿¿ãèéí òóñëàìæ ¿ç¿¿ëñíèé ¿ð ä¿íä ò¿¿õýí æ¿æãèéí ôîíäòîé áîëæ áàéíà.

-80 æèëèéí ò¿¿õòýé òåàòðûí õàøàà óëàì áàãàñààä áàéãàà. Òîì òîì áàðèëãóóä øàõàæ áàéíà. Ýíý äóíäààñ òåàòðûí ºðãºòãºë áàðèãäàíà ãýñýí ÷èõýíä ÷èìýãòýé ¿ã ñîíñîãäîæ áóé?

-Òåàòðûí õàøàà áèäíýýñ ¿ë õàìààðàí òàë òàëààñàà õóìèãäààä áàéãàà àòëàà òåàòðò õ¿ðòýýëòýé ç¿éë áàéõã¿é ÿâæ èðñýí. Ýíý òîì ãàçðûã ÿìàð áàéãóóëëàãà, èðãýíä ºì÷ë¿¿ëýõ íü íèéñëýëèéí óäèðäëàãûí ýðõ ìýäëèéí àñóóäàë. Òèéìýýñ áóñäàä áóëààãäààä ¿ëäñýí æààõàí ãàçàð äýýðýý òåàòðûí ºðãºòãºë, õàìò îëîíäîî îðîí ñóóö áàðèõ àñóóäëûã õººöºëäºæ, òºðººñ õºðºí㺠ãàðãàõã¿éãýýð áèçíåñèéí áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí àæèëëàñíû õ¿÷ýýð òåàòðûí áàéðíû ºðãºòãºë, 32 àéëûí îðîí ñóóö áàðèóëàõààð çàõèðàìæ ãàðãóóëæ áýëòãýë àæèë õèéãäýæ áàéíà.

Áèä ýíý àæëûã õèéñíýýðýý òåàòðûí óäèðäëàãà ýçýìøëèéí ãàçðàà çàðñàí ãýõ çýðýã õàðäëàãà ñýðäëýãò õ¿ðòýë ºðòºæ áàéñàí. Áèä õóóëü ä¿ðýì çºð÷ñºí àñóóäàë áàéõã¿é. Áèä õýðâýý òåàòðûí ºðãºòãºë áàðèõ òºñëèéã õýðýãæ¿¿ëýýã¿é áîë òåàòðûí ýçýìøèëä áàéäàã íýðòýé ¿ëäñýí æààõàí ãàçàð ìààíü õýí íýãýí  õóâü õ¿íèé ºì÷ áîëîîä ë ºíãºðºõ áàéñàí áèç. Õàðèí îäîî áîë áàðèãäàæ áàéãàà òåàòðûí ºðãºòãºë òºðèéí ºì÷èä ¿ëäýíý, íºãºº òàëààð òåàòð óðëàãèéí òºëºº ç¿òãýõ ¿å ¿åèéí óðàí á¿òýýë÷èä àæèë÷èä ìààíü îðîõ îðîíòîé ¿ëäýõ áîëæ áàéãàà þì.

-80 æèëèéí îéãîî óãòàæ õèéñýí òîìîîõîí àæëóóäààñàà òàíèëöóóëàõã¿é þó?

-Ìàíàé òåàòðûí óäèðäëàãà õàìò îëîí 80 æèëèéíõýý îéä ýðòíýýñ áýëäýæ ýõýëñýí. Áèä îéä áýëäýõ àæëûí êîìèññ, õýñã¿¿äèéã æèë õàãàñûí ºìíº òîìèëæ, îéã òýìäýãëýí ºíãºð¿¿ëýõ àæëûí òºëºâëºãºº, õºòºëáºð áîëîâñðóóëàí áàòàëæ îëîí ñàéõàí àæëûã õèéñýí. Òóõàéëáàë, ò¿¿õýí æ¿æãèéí óðàëäààí çàðëàæ ä¿ãíýëýý. Îäîî ýíý óðàëäààíû øàëãàðñàí á¿òýýëýýðýý òåàòðûíõàà îéã óãòñàí øèíý óðàí á¿òýýë õèéæ ¿çýã÷äýäýý òîëèëóóëëàà.  Ìºí “Òåàòð 80” áàðèìòàò êèíî, æ¿æã¿¿äèéí äóóíóóäûí DVD, “Òåàòð 80” ñóäëàë ø¿¿ìæëýëèéí íîì, “Àëòàí òàéçíû ýçýä” äóðñàìæ äóðäàòãàëûí íîì, “Ñî¸ëûí îðîí çàé áóþó ìýðãýæëèéí òåàòðûí õºãæèë” ñýäýâò ýðäýì øèíæèëãýýíèé õóðëûã çîõèîí áàéãóóëæ, õóðàëä òàâèãäñàí èëòãýë, ñóäàëãààíû àæëóóäààð íîì ãàðãàëàà.

Ìîíãîë Óëñàä ìýðãýæëèéí òåàòðûí óðëàã ¿¿ñ÷ õºãæñºíèé îé ãýäýã óòãààðàà òºâèéí ìýðãýæëèéí óðëàãèéí áàéãóóëëàãóóäûí ãàëà òîãëîëò, õºäºº îðîí íóòãèéí òåàòðóóäûí “Õàìàã Ìîíãîëûí äóóëàë” õàìòàðñàí òîãëîëò çýðýã òåàòðûí îéã óãòñàí àæëóóä õèéãäñýýð áàéíà. ¯¿íýýñ ãàäíà íýã òîì àæèë áîë òåàòðòàà çàñâàð õèéõ, óðàí ñàéõíû ãýðýëò¿¿ëãèéí òîíîã òºõººðºìæ, òåõíèê õýðýãñëèéã øèíý÷ëýõ, ìàòåðèàëëàã áààçàà áýõæ¿¿ëýõ ãýýä íèéòäýý áèä 80 æèëèéí îéã óãòàæ ìºí㺺ð èëýðõèéëáýë 800 ãàðóé ñàÿ òºãðºãèéí àæèë õèéõýýð òºëºâëºñºí. Òºëºâëºñºí àæëûí áèåëýëò ñàéí áàéãàà.

-Òåàòðûí 80 æèëèéí îéí ºíäºðëºãººñ òåàòðûíõàà ò¿¿õèéã ýðãýí õàðâàë?

-ªíººäðèéí ýíý ºíäºðëºãò õ¿ðýõ õ¿ðòýë äàðäàí çàìûã ìàíàé ¿å ¿åèéí óðàí á¿òýýë÷èä, óäèðäëàãóóä, á¿õ ë àæèë÷èä ìààíü òóóëààã¿é. Òóõàéëáàë, 1930-ààä îíû èõ õýëìýãä¿¿ëýëòýä òåàòðûí óäèðäëàãà, óðàí á¿òýýë÷èä õýëìýãäýæ, 1948 îíä Áºìáºãºð íîãîîí òåàòð øàòàí îðîõ îðîíã¿é áîëæ, 1990-ýýä îíû çàõ çýýëèéí íèéãìèéí õ¿íä õýö¿¿ ¿åèéã äàâàí òóóëæ ºäèéã õ¿ðëýý. ªíººäºð ÷ áèäýíä àëäàæ îíîæ áàéãàà àëü àëü íü ë áàéäàã áàéõ. Ãýõäýý ã¿éæ ÿâàà õ¿í ë óíàäàã ãýæ ¿ã áèé. Áèä èõ óðëàãèéí ò¿¿õèéã á¿òýýëöýæ ÿâíà. 

Áèäýíä èéì ñàéõàí òåàòðûã õ¿ëýýëãýæ ºãñºí Ìîíãîëûí òåàòð óðëàãèéí òºëºº ñýòãýë ç¿ðõ, àìü àìüäðàë, àâúÿàñ, óð ÷àäâàðàà çîðèóëñàí àõìàäóóääàà ìýõèéí ¸ñëîæ, öàã ÿìàãò õ¿íäýòãýë ¿ç¿¿ëæ ñàíàí äóðñàæ ÿâàõ ¸ñòîé. Èéì ÷ ó÷ðààñ áèä òåàòðûí 80 æèëèéí îéã Ìîíãîëä ìýðãýæëèéí òåàòðûí óðëàã ¿¿ñ÷ õºãæñºíèé îé ãýæ ºðãºí äýëãýð òýìäýãëýæ áàéãàà þì. ̺í ýíý îé áîë òåàòð óðëàãèéí òºëºº ç¿òãýæ ÿâñàí ¿å ¿åèéí óðàí á¿òýýë÷äèéí áàÿð, ¿å ¿åèéí ¿çýã÷äèéí áàÿð.ãàèã

80 æèëèéí õóãàöààíä ñî¸ëò õ¿í òºðºëõòíèé îþóíû ñàíä õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí ñîíãîäîã á¿òýýë¿¿ä, íèéãìèéí àìüäðàëûí òîëü áîëñîí ¿íäýñíèé çîõèîë÷äûí íèéò 400 ãàðóé á¿òýýëèéã èõ òàéçíàà àìüäðóóëæ äýëõèéí òåàòðûí õºãæëèéí ò¿âøèíä õ¿ðñýí ìýðãýæëèéí òåàòðûí óðëàãèéã Ìîíãîëä áèé áîëãîæ ÷àäæýý. Ìàíàé òåàòðûí ¿å ¿åèéí óðàí á¿òýýë÷äèéí àâúÿàñ, óð ÷àäâàð, õºäºëìºð á¿òýýëèéã òºð, îëîí ò¿ìýí ºíäðººð ¿íýëæ ºíãºðñºí õóãàöààíä òºðèéí ñî¸ðõîëò 11, àðäûí öîëòîí 22, ãàâúÿàò æ¿æèã÷èí 53, ñî¸ëûí áîëîí óðëàãèéí ãàâúÿàò ç¿òãýëòýí 10 ãàðóé òºðñºí áàéíà. Ýíý áîë ìàíàé òåàòðûí õàìò îëíû áàõàðõàë òºäèéã¿é òºð, ò¿ìýí îëíîîñ ìýðãýæëèéí òåàòðûí óðëàãèéã õ¿ëýýí çºâøººð÷, äýìæèæ áàéãàà ¿íýëýìæ ãýæ áèä îéëãîäîã.

Ìîíãîëûí ìýðãýæëèéí òåàòðûí óðëàãò ¿å ¿åä àæèëëàæ áàéñàí óðàí á¿òýýë÷èä, ìýðãýæèë íýãò íºõºä, áèäíèéã äýìæèí àæèëëàæ èðñýí òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà, áèçíåñèéí õàìòðàã÷ ò¿íø¿¿ä õàëóóí àëãà òàøèëòààðàà äýìæèæ áàéñàí ¿çýã÷èä, òåàòðò ýëýãòýé ñýòãýëòýé õàíääàã õ¿í á¿ðò Ìîíãîë Óëñàä ìýðãýæëèéí òåàòð áàéãóóëàãäñàíû 80 æèëèéí îéí áàÿðûí ìýíä õ¿ðãýå. 

Сэтгэлийн тайтгарал

Миний хобби